Sztuczna inteligencja potrzebuje ludzi. O transferze wiedzy, państwie i globalnej konkurencji rozmawiamy z Piotrem Sankowskim, naukowcem, współtwórcą i liderem Instytutu Badawczego IDEAS

Sztuczna inteligencja coraz wyraźniej redefiniuje relację między nauką a biznesem, stając się jednym z kluczowych motorów rozwoju gospodarczego. Na tym styku od lat działa Piotr Sankowski – naukowiec, współtwórca i lider Instytutu Badawczego IDEAS, menedżer, który konsekwentnie łączy badania akademickie z realnymi wdrożeniami technologicznymi. Podczas Gali Liderów Przełomu, odbierając Nagrodę w kategorii „Nauka i Technologia”, doceniono jego zdolność przekuwania zaawansowanej wiedzy w praktyczne rozwiązania. W rozmowie poruszamy wyzwania transferu technologii w Polsce, rolę państwa w rozwoju AI, globalną konkurencyjność oraz znaczenie odpowiedzialności i etyki w projektowaniu systemów sztucznej inteligencji.

Odbierając Nagrodę w kategorii „Nauka i Technologia” podczas Gali Liderów Przełomu, podkreślano Pana zdolność łączenia badań naukowych z realnymi wdrożeniami. Co dziś jest największą barierą w transferze wiedzy z laboratoriów do biznesu?

Największym problemem w Polsce w transferze technologii między nauką a biznesem są niedostateczne przepływy ludzi, którzy tą wiedzę przenoszą. Z jednej strony, mamy za mało pracowników akademickich, którzy nawet na jakiś czas przechodzą do biznesu. W bardziej dojrzałych ekosystemach innowacji to dzieje się dużo częściej, np. w Stanach w wielu dziedzinach wypada aby profesor założył startup, a jak nie to, to żeby chociaż mocno współpracował z przemysłem. Z drugiej strony, w Polsce kształcimy zbyt mało doktorów. Gdybyśmy kształcili ich więcej to więcej z nich po ukończeniu studiów zasilałoby przemysł. To ważne, bo właśnie dopiero doktorzy, a nie magistrowie, są nauczeni tworzyć pewne technologie najlepiej na świecie.  

Instytut IDEAS od początku budowany jest jako pomost między nauką a gospodarką. Jakie elementy tego modelu uważa Pan za kluczowe dla jego skuteczności?

Instytut Badawczy IDEAS dedykowany jest badaniom nad sztuczną inteligencją. Oczywiście jest to ogromna dziedzina naukowa, ale staramy się przede wszystkim stawiać na takie tematy, które są bliskie zastosowaniom. Mimo, że instytut zaczął działać w kwietniu zeszłego roku, to już nasze pierwsze projekty zakończyły się wdrożeniami, np. w Urzędzie Miasta Międzyzdroje. Co więcej bardzo blisko współpracujemy z Ministerstwem Obrony Narodowej nad potencjalnymi zastosowaniami AI w obronności.

Polska ma coraz silniejsze zaplecze badawcze w obszarze sztucznej inteligencji. Czego wciąż brakuje, abyśmy mogli mówić o globalnej konkurencyjności?

Rzeczywiście coraz lepiej widać Polskę na arenie międzynarodowej jeżeli chodzi o publikacje w AI. Tutaj można na pewno wymienić to, że praca, której współautorami są prof. Tomasz Trzciński – dyrektor ds. badawczo rozwojowych IB IDEAS oraz Michał Bortkiewicz z Politechniki Warszawskiej, otrzymała nagrodę dla najlepszej pracy na konferencji NeurIPS. To ogromne wyróżnienie na konferencji, która w tym roku zgromadziła ponad 26 tysięcy uczestników. Rzeczywiście widać efekt działań podjętych przez nas wcześniej w IDEAS NCBR a teraz kontynuowanych w IB IDEAS. W szczególności prowadzenia ogólnopolskiego programu  doktorskiego w SI. Natomiast, to czego nam nadal brakuje w Polsce to ekosystemu, który umie tworzyć zdolne do skalowania globalnego projekty oparte o AI. Tutaj na pewno potrzeba właśnie zwiększenia podaży projektów, np. poprzez zwiększenie przepływów ludzi, o którym wcześniej mówiłem, ale też zwiększenia skali w jakiej działają fundusze VC.

Jaką rolę w rozwoju technologii AI powinno odgrywać państwo – regulatora, inwestora czy pierwszego klienta?

Myślę, że państwo powinno odgrywać wszystkie te role. Niestety, nasz ekosystem innowacyjny jest jeszcze bardzo słaby i wymaga wsparcia na wielu poziomach.

Sztuczna inteligencja coraz częściej wpływa na decyzje strategiczne firm i instytucji publicznych. Jak zachować równowagę między automatyzacją a odpowiedzialnością człowieka?

Wdrażanie sztucznej inteligencji w procesy strategiczne nie powinno oznaczać oddania kontroli, lecz przejście człowieka do roli nadzorcy i architekta wartości. Kluczem do zachowania równowagi jest zasada „human-in-the-loop”, w której algorytmy proponują decyzje, ale ostateczny wybór zawsze należy do człowieka. Tylko człowiek posiada bowiem zdolność do uwzględnienia kontekstu etycznego, empatii oraz specyfiki kultury organizacyjnej, których AI nie jest w stanie w pełni zrozumieć. Automatyzacja powinna zatem pełnić funkcję zaawansowanego narzędzia wspierającego – podobnie jak radar nawigacyjny, który wskazuje przeszkody, ale nie zdejmuje z kapitana odpowiedzialności za bezpieczne dopłynięcie do portu.

Z perspektywy badacza i menedżera: które obszary zastosowań AI będą miały największy wpływ na gospodarkę w najbliższych 5-10 latach?

W najbliższej dekadzie największy wpływ na gospodarkę będą miały te obszary, w których sztuczna inteligencja przejdzie od roli prostego narzędzia optymalizacyjnego do statusu akceleratora innowacji, czego najlepszym przykładem jest automatyzacja badań naukowych. Wykorzystanie modeli AI do projektowania nowych materiałów czy odkrywania leków fundamentalnie skróci cykl badawczo-rozwojowy, co przełoży się na skokowy wzrost konkurencyjności w biotechnologii i energetyce. Równolegle, w odpowiedzi na globalne wyzwania klimatyczne, kluczowe znaczenie zyska rolnictwo precyzyjne, gdzie inteligentne systemy zarządzania uprawami pozwolą na drastyczne zwiększenie wydajności przy minimalnym zużyciu zasobów.

IDEAS przyciąga najwybitniejszych naukowców i młode talenty. Jak konkurować o nich z globalnymi ośrodkami badawczymi i big techami?

My przede wszystkim dajemy młodym ludziom swobodę badawczą oraz tworzymy dla nich inspirujące środowisko do pracy. Elementem tego ekosystemu jest zatrudnienie na stanowiskach liderów zespołów bardzo dobrych i ambitnych badawczy, którzy nie boją się podejmować odważnych tematów naukowych jak na przykład: leśnictwo precyzyjne, psychiatria obliczeniowa, wykorzystanie AI w bezpieczeństwie.

Czy Europa – i Polska – ma dziś szansę budować własną suwerenność technologiczną w obszarze AI, czy jesteśmy skazani na import kluczowych rozwiązań?

Moim zdaniem o suwerenności technologicznej powinniśmy myśleć w skali całej Europy. Wydaje się, że Polska jest za małym krajem aby mogła być rynkiem dla dedykowanych rozwiązań w AI. Natomiast, już cała Europa posiada odpowiednią skalę. 

Jaką rolę odgrywa etyka w projektowaniu algorytmów i systemów AI i czy powinna być integralną częścią edukacji technologicznej?

Zdecydowanie tak – etyka w projektowaniu algorytmów nie może być traktowana jako opcjonalny dodatek, lecz musi stać się równie istotna jak wydajność czy stabilność kodu. W dobie systemów AI każda decyzja techniczna, od selekcji danych treningowych po wybór metryk optymalizacji, ma bezpośrednie przełożenie na ich sprawiedliwość i transparentność, co sprawia, że edukacja technologiczna pozbawiona głębokiej refleksji etycznej jest w dzisiejszych czasach niekompletna i ryzykowna.

Jaką jedną decyzję systemową – w edukacji, finansowaniu badań lub regulacjach – uznałby Pan za przełomową dla rozwoju nauki i technologii w Polsce?

Najważniejszym dla mnie aspektem, o który od lat walczę, jest zmiana wynagrodzeń dla młodych badaczy. W szczególności wynagrodzeń dla doktorantów, które przez pierwsze dwa lata studiów są nawet niższe niż wynagrodzenie minimalne. Dlatego zwiększenie tych wynagrodzeń byłoby dla mnie taką decyzją systemową.

Piotr Sankowski

Jest profesorem w Instytucie Informatyki na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 2009 r. otrzymał habilitację, a w 2005 r. doktorat z informatyki. Jego zainteresowania badawcze dotyczą algorytmiki, ze szczególnym uwzględnieniem algorytmicznej analizy grafów i algorytmów analizy danych. Piotr Sankowski otrzymał w 2009 r. doktorat z fizyki w dziedzinie teorii ciała stałego na Polskiej Akademii Nauk. Jako pierwszy Polak otrzymał cztery granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC – European Research Council): ERC Starting Independent Researcher Grant (2010), ERC Proof of Concept Grant (2015, 2023), ERC Consolidator Grant (2017). Jest współtwórcą konferencji Highlights of Algorithms. W latach 2021-2024 był prezesem IDEAS NCBR, gdzie kierował grupą roboczą “Inteligentne algorytmy i struktury danych”. Jest współzałożycielem spin-offu MIM Solutions. Jest także członkiem ELLIS Unit Warsaw ze statusem ELLIS Fellow.

Przeczytaj także: Innowacje, które budują przyszłość. Wywiad z Małgorzatą Lipnicką, Dyrektor Działu Badań i Rozwoju w firmie Henkel Polska

Last Updated on 12 stycznia, 2026 by Anastazja Lach