CBAM wchodzi w życie – czy Twoja firma jest gotowa?

Mechanizm CBAM właśnie wszedł w fazę docelową, a to oznacza koszty emisji dla importerów stali, cementu, nawozów, aluminium i wodoru. Brak certyfikatu może kosztować 100 euro za tonę dwutlenku węgla – i nie zwalnia z obowiązku jego późniejszego umorzenia.

Jak działa mechanizm CBAM?

1 stycznia 2026 r. mechanizm CBAM, ustanawiany na podstawie rozporządzenia (UE) 2023/956 („Rozporządzenie CBAM”), wszedł w fazę docelową, a to oznacza nowe obowiązki dla importerów towarów objętych systemem. Jednocześnie, w dniu 18 grudnia 2025 r. została podpisana przez Prezydenta RP ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw, która wdraża w Polsce przepisy Rozporządzenia CBAM („Ustawa CBAM”).  

CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla. Stanowi on uzupełnienie systemu EU ETS (unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji) i ma wyrównywać warunki konkurencji pomiędzy producentami z UE i z krajów trzecich poprzez uwzględnienie kosztów emisji dwutlenku węgla w cenie importowanych produktów. Ma także przeciwdziałać zjawisku ucieczki emisji (carbon leakage), czyli przenoszeniu wysokoemisyjnej produkcji z UE do państw o łagodniejszych regulacjach klimatycznych. W rezultacie zastosowania mechanizmu CBAM wysokoemisyjne produkty z importu będą obciążone kosztem emisji dwutlenku węgla porównywalnym do tego, jaki ponoszą producenci unijni w ramach systemu EU ETS. 

Jakie towary obejmuje CBAM?  

CBAM dotyczy importu do UE towarów z branż wysokoemisyjnych:  

• żeliwa i stali, 
• cementu, 
• nawozów, 
• aluminium, 
• wodoru, 
• energii elektrycznej. 

Konkretne towary, do których odnosi się mechanizm CBAM wraz z odnoszącymi się do nich kodami Nomenklatury Scalonej (CN) wskazane są w Załączniku I do Rozporządzenia CBAM. Katalog towarów objętych mechanizmem CBAM może być rozszerzany w przyszłości stosownie do przeglądów dokonywanych przez Komisję Europejską. 

Co się zmienia od stycznia 2026 roku?

Do końca 2025 r. trwał okres przejściowy CBAM. W tym czasie na importerach spoczywały jedynie obowiązki sprawozdawcze: zbieranie danych o emisjach związanych z produkcją importowanych towarów i składanie kwartalnych raportów (zwanych sprawozdaniami CBAM), jednakże bez obowiązku zakupu i umarzenia certyfikatów CBAM. Od 1 stycznia 2026 r. nastąpiło pełne wdrożenie systemu. Nowe obowiązki przedsiębiorców obejmują m.in.:  

Konieczność uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM 

Od 1 stycznia 2026 r. import towarów CBAM jest możliwy wyłącznie przez podmiot posiadający status upoważnionego zgłaszającego CBAM (UZ CBAM). Organem właściwym do przyznania, odmowy oraz cofnięcia statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM w Polsce jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (DIAS) w Poznaniu. Wniosek można składać za pośrednictwem dedykowanego portalu Komisji Europejskiej pod adresem: https://cbam.ec.europa.eu/authorised-declarant, a przyznanie statusu nastąpi w drodze decyzji administracyjnej w ciągu maksymalnie 120 dni od dnia złożenia wniosku. Zanim zostanie zakończony proces przyznania statusu UZ CBAM, importer może tymczasowo dokonywać przywozu towarów CBAM na podstawie złożonego wniosku, pod warunkiem, że wniosek zostanie złożony do 31 marca 2026 r. i w każdym wypadku przed przywozem towarów CBAM na obszar celny UE.  

Raportowanie emisji CBAM

Każdy UZ CBAM zobowiązany jest do corocznego raportowania w formie deklaracji CBAM ilości sprowadzonych towarów oraz odpowiadających im emisji wbudowanych i całkowitej liczby certyfikatów CBAM, które mają zostać przekazane do umorzenia. Do każdej deklaracji należy dołączyć kopie sprawozdań z weryfikacji wydanych przez akredytowanego weryfikatora.  

Emisje wbudowane to emisje bezpośrednie uwalniane podczas produkcji towarów oraz emisje pośrednie pochodzące z wytwarzania energii elektrycznej zużywanej podczas procesów produkcyjnych. Poziom emisji oblicza się zgodnie z metodami określonymi w załączniku IV do Rozporządzenia CBAM i doprecyzowanymi w aktach wykonawczych.

Deklaracje CBAM składane są do 30 września każdego roku za pośrednictwem rejestru CBAM, zwanego również portalem zgłaszającego CBAM. Dostęp do rejestru uzyskuje się za pośrednictwem PUESC (Platformy Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych) i wymaga uprzedniego uzyskania uprawnienia na PUESC. PUESC stanowi techniczną bramkę do rejestru CBAM – umożliwia złożenie wniosku o status UZ CBAM, logowanie do systemu oraz zarządzanie uprawnieniami użytkowników. 

Komisja Europejska pełni rolę nadzorczą w przeglądzie deklaracji CBAM i może samodzielnie dokonywać ich przeglądu. Przegląd deklaracji może polegać na sprawdzeniu informacji podanych w deklaracjach i w sprawozdaniach z weryfikacji w zestawieniu z informacjami przekazanymi przez organy celne lub innymi dowodami lub informacjami uzyskanymi w toku audytu, który może zostać przeprowadzony w siedzibie UZ CBAM. Przeglądu deklaracji może także dokonywać bezpośrednio właściwy organ państwa członkowskiego (w Polsce: Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – KOBiZE). W następstwie przeglądu – jeżeli zadeklarowana liczba certyfikatów CBAM, które mają zostać przekazane do umorzenia jest nieprawidłowa lub nie złożono deklaracji CBAM – właściwy organ (KOBiZE) ustala liczbę certyfikatów CBAM, które UZ CBAM powinien był przekazać do umorzenia i wzywa go do przekazania dodatkowych certyfikatów CBAM do umorzenia w terminie jednego miesiąca. 

Zakup certyfikatów CBAM i rozliczanie emisji 

Od lutego 2027 r. rozpocznie się sprzedaż certyfikatów CBAM, obejmująca emisje związane z importem za rok 2026. Certyfikaty CBAM w 2027 r. będą wyceniane na podstawie średnich kwartalnych cen uprawnień EU ETS z 2026 r., właściwych dla kwartału, w którym nastąpił import towarów. W kolejnych latach cena w kolejnych latach opierać się będzie na średniej tygodniowej cenie uprawnień EU ETS. Po nabyciu certyfikaty CBAM będą automatycznie ewidencjonowane na rachunku UZ CBAM w rejestrze CBAM.  

Od 2027 r. UZ CBAM będzie musiał zapewnić, aby liczba certyfikatów CBAM na jego rachunku w rejestrze CBAM na koniec każdego kwartału odpowiadała co najmniej 50 proc. emisji wbudowanych związanych z towarami przywiezionymi od początku roku kalendarzowego. Do 30 września każdego roku UZ CBAM zobowiązany jest przekazać do umorzenia certyfikaty CBAM w liczbie odpowiadającej emisjom wbudowanym zadeklarowanym w deklaracji CBAM za rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym dokonuje się umorzenia. 

Kiedy i kogo CBAM nie dotyczy?

Istnieje kilka sytuacji, w których importerzy nie muszą martwić się o CBAM. Importer (w tym każdy importer mający status UZ CBAM) jest zwolniony z obowiązków wynikających z Rozporządzenia CBAM jeżeli masa netto towarów przywożonych przez niego w danym roku kalendarzowym nie przekracza łącznie jednolitego progu masy określonego w Załączniku VII do Rozporządzenia CBAM – aktualnie 50 ton. Przekroczenie w danym roku kalendarzowym jednolitego progu masy przez danego importera powoduje konieczność stosowania obowiązków wynikających z Rozporządzenia CBAM w odniesieniu do całości emisji wbudowanych związanych ze wszystkimi towarami przywożonymi przez tego importera w tym roku kalendarzowym. Powyższe zwolnienie de minimis nie ma zastosowania do przywozu wodoru i energii elektrycznej. 

Rozporządzenia CBAM nie stosuje się do towarów pochodzących z Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii, a także z terytoriów wskazanych w Załączniku III do Rozporządzenia, w tym m.in. z Helgoland i Livigno. Rozporządzenia CBAM nie stosuje się również do towarów, które mają być transportowane lub wykorzystywane w związku z działaniami wojskowymi. 

100 euro za tonę dwutlenku węgla – i to nie koniec kłopotów

W okresie docelowym mechanizmu CBAM system sankcji będzie miał charakter jednolity na poziomie Unii Europejskiej, przy czym państwa członkowskie odpowiadają za jego krajowe wykonanie i egzekwowanie. Sankcje obejmują administracyjne kary pieniężne wymierzane za m.in.:   

• nieprzekazanie do umorzenia wymaganej liczby certyfikatów CBAM – naliczane za każdy brakujący certyfikat i w wysokości odpowiadającej karze za przekroczenie emisji w systemie EU ETS (obecnie 100 euro za tonę CO₂, przy czym wysokość ta podlega corocznej waloryzacji); 
• wprowadzanie towarów na obszar celny Unii bez posiadania statusu UZ CBAM – w wysokości od trzykrotności do pięciokrotności kary podstawowej. 

Co istotne, w powyższych przypadkach zapłata kary nie zwalnia z obowiązku późniejszego umorzenia brakujących certyfikatów CBAM. 

Ustawa CBAM wprowadza system administracyjnych kar pieniężnych związanych z realizacją obowiązków raportowych w okresie przejściowym (kwartalne sprawozdania CBAM). Kary mogą zostać nałożone w szczególności za: 

• niezłożenie sprawozdania CBAM w ustawowym terminie, 
• przekazanie sprawozdania CBAM zawierającego braki, błędy lub dane niezgodne ze stanem faktycznym,
• niewykonanie korekty raportu CBAM w terminie wskazanym w wezwaniu KOBiZE. 

Wysokość kary ustalana jest proporcjonalnie do niezgłoszonej ilości emisji wbudowanych i wynosi od 10 do 50 euro za tonę, przy czym wysokość ta podlegać będzie corocznej waloryzacji. Postępowanie w sprawie nałożenia kary prowadzić będzie Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, a organem odwoławczym ustanowiono Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Ostatnie kwartalne sprawozdanie CBAM (w odniesieniu do okresu przejściowego) należy złożyć najpóźniej do końca stycznia 2026 r. za ostatni kwartał 2025 r. Korekty w złożonym sprawozdaniu mogą być dokonywane w okresie do dwóch miesięcy od zakończenia kwartału sprawozdawczego, chyba że właściwy organ wyrazi zgodę na modyfikację sprawozdania po upływie tego terminu (ale nie później niż w terminie roku od zakończenia kwartału). Jednakże w kolejnych miesiącach 2026 r. Komisja Europejska, a następnie właściwy organ krajowy mogą przeprowadzać kontrole i oceny sprawozdań CBAM złożonych w okresie przejściowym. 

Potrzebujesz pomocy z CBAM? Daj znam znać!

Pomagamy klientom w przygotowaniach do wdrożenia i bieżącej realizacji obowiązków wynikających z Rozporządzenia CBAM. Udzielamy wsparcia m.in. w: 

• analizie zakresu obowiązków CBAM i identyfikacji ryzyk regulacyjnych; 
• procesie uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM (UZ CBAM) oraz w procesie uzyskania akredytacji przez weryfikatora; 
• opracowaniu procedur i formularzy zapytań niezbędnych do pozyskania danych dot. emisji od dostawców, a także procedur dotyczących prowadzenia i aktualizacji rejestrów informacji wymaganych do obliczenia emisji wbudowanych; 
• postępowaniach przed właściwymi organami w sprawach związanych z mechanizmem CBAM, w szczególności w postępowaniach dotyczących korekty sprawozdań CBAM (tzw. procedura korekty) oraz przeglądu deklaracji CBAM i naruszeń obowiązków sprawozdawczych, a także postępowaniach dotyczących przekroczenia jednolitego progu masy;  
• dostosowaniu wewnętrznych procesów i procedur celnych, logistycznych i compliance do wymogów Rozporządzenia CBAM i Ustawy CBAM; 
• szkoleniach dla zespołów operacyjnych. 

Oferujemy także usługę ESG Hotline, w ramach której wspieramy przedsiębiorców ad hoc we wszystkich kwestiach związanych z Rozporządzeniem CBAM oraz innymi zagadnieniami z zakresu zrównoważonego rozwoju/ESG, które mogą powstać w toku bieżącej działalności. 

Źródło informacji: biznes.newseria.pl

Przeczytaj także: Brak pomocy utrudnia mamom odpoczynek w czasie choroby. Specjalne granty mają umożliwić budowanie lokalnych sieci wsparcia

Last Updated on 23 stycznia, 2026 by Katarzyna Zawadzka