Inwestowanie społecznie odpowiedzialne – od niszowej strategii do głównego nurtu rynku kapitałowego

Jak podaje Cervicorn Consulting, w 2024 r. globalny rynek inwestycji społecznie odpowiedzialnych osiągnął wartość niemal 30 bilionów dolarów, a prognozy wskazują na wzrost do 127 bilionów do 2034 roku. Najnowsze dane z pierwszej połowy 2025 r. pokazują, że zgodnie z raportem Morgan Stanley Institute for Sustainable Investing fundusze zrównoważone przyniosły medianę zwrotów na poziomie 12,5 proc., podczas gdy tradycyjne fundusze osiągnęły zaledwie 9,2 proc. Liczby te dowodzą, że łączenie zysku z odpowiedzialnością jest strategią zarządzania kapitałem.

Strategie SRI – od wykluczania do aktywnego angażowania

Społecznie odpowiedzialne inwestycje opierają się na kilku różnych metodach, które inwestorzy mogą stosować osobno lub łącznie. Screening negatywny, najstarsza z nich, polega na wykluczeniu z portfela papierów wartościowych firm działających w określonych sektorach – takich jak przemysł tytoniowy, zbrojeniowy czy hazardowy. Podejście to rozwinęło się o wykluczanie firm niedostosowanych do międzynarodowych standardów, jak UN Global Compact czy Powszechna Deklaracja Praw Człowieka.

Screening pozytywny działa odwrotnie – inwestorzy aktywnie wybierają liderów w zarządzaniu zagadnieniami ESG w ramach danego sektora. Metoda ta ma promować ulepszone praktyki w całym rynku poprzez nagradzanie kapitałem firm odpowiedzialnych środowiskowo i społecznie. Z kolei integracja ESG oznacza włączenie czynników środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego do tradycyjnej analizy finansowej, a to pozwala traktować ryzyka związane ze zrównoważonym rozwojem jako element oceny wartości inwestycji.

Strategie SRI ewoluują także w kierunku aktywnego angażowania się akcjonariuszy w sprawy spółek. Inwestorzy prowadzą bezpośredni dialog z zarządami, wykorzystują prawa głosu i wywierają presję na poprawę praktyk ESG. Badania pokazują, że skuteczne zaangażowanie akcjonariuszy prowadzi do mierzalnych rezultatów, szczególnie w firmach początkowo posiadających niskie oceny ESG – ich wyniki poprawiały się nawet o 7,5 proc. w roku po zaangażowaniu.

Europejskie regulacje jako motor zmian

Europa zajmuje pozycję hegemona w zrównoważonych finansach, a wartość tamtejszego rynku ESG wyniosła 8,81 bilionów dolarów w 2024 r. Za tym sukcesem stoi zaawansowana infrastruktura regulacyjna, która wyznacza globalne standardy. SFDR klasyfikuje produkty inwestycyjne na trzy kategorie – od tych niebiorących pod uwagę charakterystyk ESG, przez promujące takie charakterystyki, po te mające mierzalne cele zrównoważoności. 

Taksonomia UE stanowi system klasyfikacji działalności ekonomicznej względem sześciu celów środowiskowych – od mitygacji zmiany klimatu po ochronę różnorodności biologicznej. Aby aktywność uznano za zrównoważoną, musi ona przyczyniać się do realizacji przynajmniej jednego celu, jednocześnie nie powodując istotnej szkody pozostałym pięciu.

Dyrektywa CSRD wprowadza koncepcję podwójnej istotności, wymagającą informacji zarówno o wpływie zagadnień zrównoważoności na biznes, jak i o wpływie biznesu na środowisko i społeczeństwo. W Polsce wdrażanie CSRD rozpoczęło się w 2025 r. dla największych firm publicznych. Ostatnie zmiany przepisów wprowadziły jednak zmianę limitów i odroczenie dla drugiej i trzeciej fali sprawozdawczości.

Zrównoważony portfel inwestycyjny – między obietnicą a rzeczywistością

Budowanie zrównoważonego portfela inwestycyjnego wymaga świadomości nie tylko potencjalnych zysków, lecz także ograniczeń i zagrożeń. Obligacje zielone wykazały wydajność około 2 proc. powyżej obligacji konwencjonalnych w 2024 r., osiągając rekordową emisję 447 miliardów dolarów. Dla europejskich funduszy UCITS prognozuje się osiągnięcie wartości 11 bilionów euro w zarządzanych aktywach do 2028 r., co stanowiłoby ponad 80 proc. całkowitych aktywów UCITS.

Jednak obraz rentowności społecznie odpowiedzialnych inwestycji nie jest jednoznaczny. Badania akademickie wykazują zmienną korelację między wynikami ESG a zwrotami finansowymi. Niektóre analizy wskazują, że firmy o niskich wynikach ESG mogą oferować lepsze potencjalne zwroty na wzrost, szczególnie gdy będą poddawane presji do poprawy. Powstaje pytanie teoretyczne – jeśli cechy ESG są już wyceniane na rynku, czy inwestowanie w firmy o wysokich wynikach ESG zapewni najlepsze zwroty?

Greenwashing jako systemowy problem

Przedstawianie niesprawdzonych lub przesadnych twierdzeń dotyczących zrównoważoności stało się poważnym problemem sektora. Według badania BEUC, 34 proc. konsumentów zainteresowanych inwestycjami zrównoważonymi powołuje się na trudne do weryfikacji twierdzenia dotyczące środowiska jako powód nieprzystąpienia do takich produktów. Jeszcze bardziej niepokojące jest to, że 52 proc. konsumentów błędnie uważa, że produkty zrównoważone podlegają ścisłym prawom dotyczącym tego, co można uznać za zrównoważone.

Szczególnym problemem są sustainability-linked loans (kredyty powiązane ze zrównoważonym rozwojem), które spotkały się z oskarżeniami o umożliwianie greenwashingu. W 2025 r. Royal Bank of Canada publicznie porzuciła swoje cele zrównoważonych finansów, powołując się na brak jasnych definicji i mechanizmów odpowiedzialności. Niekonsekwencje w metodologii ESG stanowią kolejne fundamentalne wyzwanie – oceny ESG dostawców, takich jak Bloomberg, Thomson Reuters, MSCI, wykazują zaskakująco niską korelację, uniemożliwiając inwestorom porównywanie danych między firmami i branżami.

Sztuczna inteligencja zmienia zasady gry

Jak wskazują badania, 58 proc. zespołów finansowych na całym świecie używa standardowych technologii generatywnej AI, a 90 proc. planuje wdrożyć co najmniej jedno rozwiązanie wspierane sztuczną inteligencją do 2026 r. Technologia ta rozwiązuje liczne problemy w obszarze SRI – automatycznie kategoryzuje wydatki w kategorie emisji, identyfikuje hotspoty emisji metanu z dokładnością 95 proc. za pomocą danych satelitarnych, prognozuje przyszłe emisje w różnych scenariuszach oraz zmniejsza czas wykonywania zgodności SFDR aż o 80 proc. Jednak integracja AI przynosi również nowe wyzwania. Systemy sztucznej inteligencji mają własny ślad węglowy, mogą wprowadzać stronniczość algorytmiczną i stanowić zagrożenia dla prywatności danych. Technologie blockchain w połączeniu z AI umożliwiają lepszą weryfikację obligacji zielonych i zmniejszają ryzyko greenwashingu, ale wymagają znacznych nakładów energetycznych.

Przyszłość społecznie odpowiedzialnych inwestycji

Przewidywana reforma SFDR w czwartym kwartale 2025 r. ma wyjaśnić definicje produktów oraz zmniejszyć ryzyko greenwashingu. Aktualne dyskusje dotyczą wprowadzenia bardziej restrykcyjnych wymogów dotyczących tego, co może być klasyfikowane jako inwestycja zrównoważona. Obligacje zielone utrzymują dynamikę – emisja osiągnęła 655 miliardów dolarów w pierwszej połowie 2025 r., a prognozuje się, że całoroczna emisja GSS osiągnie bilion dolarów, w porównaniu z 892 miliardami dolarów w całym 2024 r.

Więcej niż 97 proc. zarządzających aktywami ma ustanowione polityki ESG i zespoły zrównoważoności, jednak raportowanie ESG i wdrażanie strategii przebiegają nierównomiernie. Dla firm compliance z CSRD i ESRS jest już obowiązkowy i stanowi bezpośredni koszt oraz potencjalną możliwość. Dla inwestorów SRI nie jest już opcjonalne – to główny nurt. Sceptycyzm wobec ESG, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, wymaga jednak bardziej wyważonego podejścia – skupienia się na mierzalnych wynikach zamiast samych twierdzeń marketingowych.

Najważniejsze wnioski

1. Globalny rynek inwestycji ESG rośnie w tempie prawie 16 proc. rocznie, osiągając wartość niemal 30 bilionów dolarów w 2024 roku, co dowodzi, że społecznie odpowiedzialne inwestycje stały się głównym nurtem zarządzania kapitałem, a nie niszową praktyką.
2. Europejskie regulacje SFDR i CSRD wyznaczają globalne standardy raportowania i klasyfikacji produktów zrównoważonych, jednak sektor musi zmagać się z poważnymi problemami greenwashingu i niekonsekwencji metodologicznych różnych systemów oceny ESG.
3. Skuteczne budowanie zrównoważonego portfela inwestycyjnego wymaga integracji technologii AI z tradycyjną analizą finansową, aktywnego angażowania się w dialog z zarządami spółek oraz skupienia na mierzalnych wynikach zamiast marketingowych deklaracji.

Źródło informacji: akademiaesg.pl

Przeczytaj także: Ponad 1,1 miliarda złotych wsparcia dla przemysłu zbrojeniowego, branży medycznej oraz elektromobilności

Last Updated on 8 stycznia, 2026 by Katarzyna Zawadzka