„My kontra oni”: populizm, władza i erozja demokracji. Wywiad z Mauro F. Guillén ekspertem w dziedzinie globalnych trendów rynkowych
Skoncentrowani na krótkoterminowych korzyściach politycznych populiści blokują działania wymagające współpracy między państwami oraz racjonalnych rozwiązań. Co zyskują, osłabiając relacje międzynarodowe?
Populiści zawsze grają pod swój twardy elektorat. Nie chodzi więc o to, że bezpośrednio „coś zyskują”. Raczej wykorzystują lęki związane z globalizacją i technokracją oraz podsycają strach wśród swojej grupy docelowej, osiągając dzięki temu korzyści polityczne.
Narracja “my kontra oni”, stosowana przez populistów, polega na dzieleniu społeczeństwa na „zwykłych ludzi” i „elity”. Prowadzi do eskalacji konfliktów społecznych, radykalizacji nastrojów oraz wzrostu nietolerancji. Jak możemy przeciwdziałać pogłębianiu się podziałów i napięć społecznych?
Tak, populizm u swoich podstaw jest ruchem antyelitarnym. Nieufność obejmuje wszelkiego rodzaju elity. Populiści starają się mobilizować swój elektorat, atakując elity i obwiniając je za stagnację gospodarczą czy też brak perspektyw.
Populiści od wieków wskazują konkretne grupy społeczne jako „wrogów państwa”. Dziś są to m.in. imigranci, mniejszości etniczne i społeczność LGBT. Co można zrobić, aby przeciwdziałać nasilaniu się przemocy wobec tych grup?
Kluczowe znaczenie mają edukacja, odpowiedzialne dziennikarstwo oraz dostęp do rzetelnych, zweryfikowanych informacji. Te grupy rzeczywiście stały się kozłami ofiarnymi, co jest nie tylko alarmujące, lecz także głęboko rozczarowujące – zwłaszcza po dekadach stopniowego wzrostu tolerancji.
Populiści realizują politykę nacjonalistyczną, dążąc do wycofania swoich krajów z organizacji międzynarodowych lub do zrywania traktatów. Jak możemy zapobiec izolacji państw i intensyfikacji globalnych konfliktów?
Odpowiedź jest podobna. Musimy promować liderów, którzy rozumieją mechanizmy funkcjonowania wspólnoty międzynarodowej. Wymaga to edukowania wyborców oraz zapewnienia im dostępu do rzetelnych i wiarygodnych informacji.
Aby zdobyć poparcie, populiści obiecują nierealistyczne reformy, transfery socjalne lub protekcjonizm gospodarczy. W efekcie prowadzi to do wzrostu zadłużenia państwa i inflacji oraz destabilizacji rynków. Czy możliwe jest przekonanie społeczeństwa, że w dłuższej perspektywie prowadzi to do katastrofy?
Populiści mają tendencję do nadmiernego upraszczania zarówno problemów, jak i proponowanych rozwiązań. Rywalizacja wyborcza z takimi kandydatami jest trudna, ponieważ oferują oni rozwiązania atrakcyjne właśnie ze względu na swoją prostotę.
W dążeniu do koncentracji władzy, populiści podważają niezależność sądów, mediów oraz instytucji takich jak parlament czy organy wyborcze. Czy osłabienie demokracji i instytucji państwowych oraz wzrost autorytaryzmu staną się nieodwracalnym trendem?
Mam nadzieję, że nie. Narracja o „głębokim państwie” przekształciła się w krytykę demokracji oraz mechanizmów kontroli i równowagi władzy. Jest ona zakorzeniona w populistycznym przekonaniu, że demokracja jest nieskuteczna, a państwo działa wbrew interesom obywateli. Po raz kolejny rozwiązaniem jest edukowanie wyborców oraz wspieranie kandydatów, którzy bronią demokracji.
Mauro F. Guillén
Prodziekan programu MBA dla kadry zarządzającej w Wharton. Ekspert w dziedzinie globalnych trendów rynkowych, ceniony prelegent i konsultant. Łączy swoje wykształcenie socjologiczne i ekonomiczne, aby metodycznie identyfikować i oceniać najbardziej obiecujące możliwości pojawiające się na styku zmian demograficznych, gospodarczych i technologicznych. Jego badania przyniosły mu wiele wyróżnień, w tym stypendia Fulbrighta, Rockefellera i Guggenheima, członkostwo w Instytucie Studiów Zaawansowanych w Princeton oraz nagrody Akademii Zarządzania, Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego oraz Stowarzyszenia Historii Nauk Społecznych.
Przeczytaj także: Rok świadomej sztucznej inteligencji. Calum Chace, autor książki „Surviving AI” i współzałożyciel Conscium
Last Updated on 2 marca, 2026 by Anastazja Lach