Jak sen wpływa na starzenie organizmu?
Zarówno zbyt krótki, jak i zbyt długi sen wiąże się z przyspieszonym starzeniem się narządów w całym ciele. Jednakże najnowszy projekt badawczy rzuca zupełnie nowe światło na ten proces. Badanie to opublikowano w maju 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma Nature.
Pracami kierował Junhao Wen, profesor radiologii z Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons. Jego zespół udowodnił, że nieprawidłowa długość nocnego wypoczynku wpływa negatywnie na niemal każdy organ. Właściwy sen jest kluczowy dla zachowania zdrowia w skoordynowanej sieci łączącej mózg z resztą ciała. Wspiera on między innymi równowagę metaboliczną oraz układ odpornościowy.
Nowoczesna analiza zegarów biologicznych
Współczesna nauka coraz chętniej wykorzystuje zaawansowane zegary starzenia biologicznego. Narzędzia te opierają się na uczeniu maszynowym oraz badaniach molekularnych. Przykładem takich analiz jest badanie poziomu białek wykrywanych w próbkach krwi. Ponieważ poszczególne narządy człowieka mogą starzeć się w różnym tempie, naukowcy zmienili podejście. Zespół profesora Wena skupił się na stworzeniu wskaźników specyficznych dla konkretnych układów. Pozwala to na uzyskanie o wiele bardziej spersonalizowanych informacji o stanie zdrowia pacjenta.
Warto dodać, że w celu stworzenia tak precyzyjnych mechanizmów badacze przeanalizowali ogromną ilość danych. Wykorzystano informacje medyczne od około 500 000 uczestników z brytyjskiego projektu UK Biobank. Zastosowane modele sztucznej inteligencji połączyły dane z obrazowania medycznego z informacjami o cząsteczkach i białkach. W rezultacie naukowcy porównali deklarowany czas odpoczynku badanych osób z wynikami z 23 różnych zegarów biologicznych. Analiza ta objęła 17 układów narządów.
Złoty środek dla zdrowia całego organizmu
Analiza zgromadzonego materiału wykazała bardzo wyraźną zależność w kształcie litery U. Najzdrowsze wzorce i najwolniejsze starzenie biologiczne odnotowano u osób, u których sen trwał od 6,4 do 7,8 godziny na dobę. Z kolei regularne spanie krócej niż 6 godzin lub dłużej niż 8 godzin wiązało się z widocznym przyspieszeniem zegarów biologicznych. Dotyczyło to między innymi serca, mózgu, płuc oraz układu odpornościowego.
Obecnie badacze zaznaczają, że uzyskane wyniki nie stanowią bezpośredniego dowodu przyczynowo-skutkowego. Czas trwania odpoczynku nie musi bezpośrednio wywoływać szybszego starzenia. Dane sugerują jednak, że nieprawidłowe nawyki mogą odzwierciedlać gorszy ogólny stan zdrowia. Wpływają one również głęboko na całą ludzką fizjologię.
Zbyt krótki nocny odpoczynek wykazał silny związek z występowaniem depresji oraz zaburzeń lękowych. Ponadto niedobór wypoczynku powiązano z otyłością, cukrzycą typu 2 oraz nadciśnieniem tętniczym. Towarzyszy mu też choroba niedokrwienna serca i zaburzenia jego rytmu. Z kolei zarówno zbyt krótki, jak i zbyt długi czas spędzony w łóżku współwystępował z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i astmą. Częściej pojawiały się też dolegliwości układu pokarmowego, w tym zapalenie żołądka i refluks.
Różne drogi prowadzące do depresji
Szczególnie interesujące wnioski przyniosła analiza powiązań między długością odpoczynku a depresją u osób w podeszłym wieku. Naukowcy wykorzystali tak zwaną analizę mediacji. Chcieli sprawdzić, czy zegary biologiczne wyjaśniają tę zależność. Dlatego odkryto, że niedobór snu może wpływać na depresję w sposób bezpośredni. Natomiast zbyt długie spanie oddziałuje na zdrowie psychiczne poprzez inne ścieżki biologiczne. Są one powiązane bezpośrednio ze starzeniem się mózgu oraz tkanki tłuszczowej.
Z tego względu profesor Junhao Wen podkreśla, że te różnice mają ogromne znaczenie dla przyszłej medycyny oraz terapii. Osoby śpiące zbyt długo i zbyt krótko mogą zmagać się z tym samym skutkiem, czyli depresją. Jednak u podłoża ich problemów leżą zupełnie odmienne procesy molekularne. Zatem właściwie dawkowany sen stanowi kluczowy element modyfikacji stylu życia. Każdy może wprowadzić go odpowiednio wcześnie, aby skutecznie spowolnić starzenie się własnego organizmu.
Przeczytaj także: Migdały zmieniają jelita i metabolizm
Opracowanie na podstawie: scitechdaily.com
Last Updated on 19 maja, 2026 by Karolina Bandulet