Ekstremalne temperatury coraz częstsze na świecie. Naukowcy wskazują przyczynę

Ekstremalne temperatury coraz częstsze na świecie. Naukowcy wskazują przyczynę

Od lat 70. XX wieku wyjątkowo ciepłe sezony coraz częściej występują jednocześnie w wielu regionach świata. Skala tego zjawiska jest największa w całym okresie objętym analizą, sięgającym 850 roku. Naukowcy wskazują, że główną przyczyną zmian jest działalność człowieka i związana z nią emisja gazów cieplarnianych.

Takich wniosków dostarcza międzynarodowe badanie opublikowane w „Nature Communications”. Naukowcy przeanalizowali zmiany temperatury na przestrzeni ponad 1100 lat. Nie skupiali się jednak na pojedynczych falach upałów, lecz na trzymiesięcznych sezonach, w których średnia temperatura wyraźnie przekraczała wartości typowe dla danego regionu. Za wyjątkowo ciepły uznawali okres, w którym temperatura była wyższa niż próg wyznaczony na podstawie 5 proc. najcieplejszych sezonów z lat 1901–1930. Sprawdzali również, jaka część powierzchni lądów doświadczała takich warunków w tym samym czasie. Do analizy wykorzystano współczesne pomiary, rekonstrukcje dawnego klimatu i symulacje komputerowe. Badacze opracowali także wskaźnik Extremity Index (EI), który uwzględnia zarówno skalę anomalii temperatury, jak i powierzchnię obszarów objętych wyjątkowym ciepłem.

Od lat 70. sytuacja gwałtownie się zmieniła

Wyniki pokazują, że od lat 70. XX wieku nasilenie sezonowych ekstremów ciepła gwałtownie wzrosło we wszystkich czterech analizowanych okresach roku. Wcześniej tak wysokich wartości wskaźnika nie odnotowano. Skalę zmian obrazuje porównanie dwóch okresów. Przed 1970 rokiem próg obejmujący 5 proc. najwyższych wartości wskaźnika przekraczało 18 proc. sezonów grudzień–luty. Po tej dacie było to już 89 proc. W przypadku okresów czerwiec–sierpień odsetek wzrósł z 15 do 86 proc. Rekordowy okazał się sezon od czerwca do sierpnia 2023 roku. Wyjątkowo wysokie temperatury występowały wówczas na obszarach obejmujących niemal 82 proc. analizowanej powierzchni lądów. Był to najwyższy wynik dla tego okresu roku od 1901 roku.

Główną przyczyną jest działalność człowieka

Naukowcy sprawdzili również, co odpowiada za obserwowane zmiany. Porównali symulacje uwzględniające naturalne procesy klimatyczne oraz wpływ działalności człowieka. Wnioski wskazują, że dominującą rolę odgrywają gazy cieplarniane emitowane w wyniku ludzkiej aktywności. Naturalne czynniki miały znacznie mniejszy udział we wzroście ekstremalnych temperatur. Szczególnie istotne są zmiany zachodzące w tropikach. Choć wzrost temperatury w stopniach Celsjusza bywa tam mniejszy niż w innych regionach, nawet stosunkowo niewielkie ocieplenie może oznaczać duże odstępstwo od lokalnej normy. Temperatury w tropikach naturalnie zmieniają się bowiem w ciągu roku w znacznie mniejszym zakresie.

Ekstremalne sezony mogą potęgować zagrożenia

Zdaniem autorów badania jednoczesne występowanie wyjątkowo wysokich temperatur w wielu regionach może prowadzić do nakładania się negatywnych skutków. Jednym z zagrożeń jest przeciążenie sieci energetycznych, gdy w wielu miastach równocześnie rośnie zapotrzebowanie na energię potrzebną do chłodzenia budynków. W połączeniu z długotrwałą suszą ekstremalne ciepło może również zwiększać ryzyko pożarów i strat w rolnictwie. Nietypowo ciepłe zimy mogą natomiast zaburzać sezonowy rozwój roślin, sprzyjać szkodnikom i wpływać na funkcjonowanie ekosystemów. Badacze zaznaczają, że nie obliczali bezpośrednio strat gospodarczych ani liczby zachorowań i zgonów związanych z tymi zjawiskami. Opracowany wskaźnik może jednak pomóc w dalszej ocenie ryzyka, między innymi w regionach ważnych dla światowej produkcji żywności. Podobne podejście można wykorzystać także do analizy ekstremalnych opadów i susz.

Przeczytaj także: Badaczka: równość płci trzeba mocno zakorzenić w kolejnym programie ramowym UE


Źródło: akademiaesg.pl

Last Updated on 17 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska

Udostępnij
TAGS