Dlaczego zrównoważony rozwój wyjdzie z kryzysu silniejszy?

Globalny zrównoważony rozwój znalazł się w ostatnim czasie pod wpływem poważnych zawirowań. Te wydarzenia przyniosły zaskakujący dla wielu zwrot w podejściu do odpowiedzialności korporacyjnej. Przykłady są bardzo konkretne i pokazują głęboki odwrót od dotychczasowych trendów. Przede wszystkim banki wycofały się z sojuszu Net-Zero Banking Alliance. Instytucje te zagłosowały za swoim rozwiązaniem w październiku 2025 roku.

Jednocześnie Unia Europejska wyraźnie ograniczyła zakres dyrektywy o należytej staranności przedsiębiorstw, znanej jako CSDDDD. Zmniejszono także powiązane przepisy dotyczące due diligence. W Stanach Zjednoczonych skala oporu jest jeszcze większa. Od 2021 roku w tamtejszych legislaturach stanowych złożono ponad 480 projektów ustaw wymierzonych bezpośrednio we wskaźniki ESG. Ponad 50 z nich już weszło w życie. Obecne tempo zmian wskazuje, że świat zrealizuje zaledwie około 35% celów pośrednich uzgodnionych na lata 2015–2030.

Dlatego bardzo kuszące jest odczytywanie tej sytuacji jako zewnętrznego ataku na zdrowe przedsięwzięcie. Uczciwiej jest jednak uznać to za gwałtywną korektę rynkową. Osoby pracujące w tym obszarze muszą po prostu przyznać ważny fakt. Korporacyjne deklaracje wybiegły zbyt daleko przed realne możliwości wdrożeniowe. Powstały w ten sposób arbitraż pozwolił części liderów politycznych i biznesowych na cyniczną grę na spadek całego nurtu. W rezultacie obecny kryzys był nieunikniony. Stanowi on w dużej mierze efekt samozawinionych błędów.

Trzy formy wewnętrznego współudziału w kryzysie

Za obecny impas odpowiadają trzy główne grzechy z przeszłości. Pierwszym z nich jest problem tak zwanego niesławnego ESG. Na to zjawisko słusznie wskazuje ekspert Vasuki Shastry. Cała idea zaczynała przecież jako bardzo wąskie narzędzie analityczne. Miało ono pomagać inwestorom w wycenie ryzyk środowiskowych, społecznych i zarządczych w odniesieniu do zwrotów z inwestycji. Z czasem pozwolono jednak, aby to pojęcie rozrosło się ponad miarę. Stało się ono zastępnikiem, którym dotychczas był ogólny zrównoważony rozwój. Utożsamienie danych wejściowych z realnymi rezultatami sprawiło, że cel stał się zbyt szeroki i luźno zdefiniowany. To dało krytykom idealny powód do odrzucenia tej idei jako formy ideologicznego kapitalizmu.

Drugą formą współudziału była ogromna przepaść między szumnymi zobowiązaniami a ich faktyczną realizacją. Deklaracje klimatyczne były rutynowo składane przez zespoły, które wewnątrz firm nie miały żadnej kontroli nad budżetem. Nie kontrolowały one alokacji kapitału, harmonogramów wdrożeń czy priorytetów operacyjnych. Ambicja została całkowicie oderwana od możliwości. W rezultacie greenwashing stał się widocznym krańcem tego niezdrowego wzorca. Kolejnym, równie nietrwałym etapem stał się greenhushing, czyli ucieczka firm w całkowite milczenie.

Trzecim błędem było ignorowanie realiów lokalnych przez globalną, dobrze wykształconą i miejską klasę ekspertów. Skutki transformacji uderzyły lokalnie w rolników w Indiach i Europie oraz w społeczności robotnicze w miastach hutniczych. Obawy o koszty i miejsca pracy były realnym, życiowym doświadczeniem tych ludzi. Tę sytuację sprawnie wykorzystali przeciwnicy działań klimatycznych.

Cztery operacyjne filary stabilności systemu

Droga wyjścia z tego kryzysu nie prowadzi przez tworzenie kolejnych ram teoretycznych. Jedynym rozwiązaniem jest twarde repozycjonowanie operacyjne. Cały ten ruch przetrwa tylko wtedy, gdy osadzi się na stałe w fundamentach biznesu. Musi zaistnieć tam, gdzie alokuje się kapitał, projektuje łańcuchy dostaw i gdzie materializują się realne straty. Nowe podejście można rozpoznać nie po medialnych obietnicach, ale po zachowaniu organizacji w warunkach twardych ograniczeń. Na tym poziomie odpowiedzialności nie da się już nigdzie przekierować.

Obecnie proces ten opiera się na czterech obszarach, z których nie ma już odwrotu do dawnych praktyk:

• Finanse: Banki mogą opuszczać wizerunkowe sojusze, ale ryzyko klimatyczne jest już na stałe wbudowane w ich testy warunków skrajnych.
• Łańcuchy wartości: Kwestie surowców krytycznych oraz bezpieczeństwa wodnego, żywnościowego i energetycznego stały się twardym przedmiotem sporu.
• Przywództwo: Kluczowe kompromisy przechodzą z rąk dyrektorów ds. ESG bezpośrednio do prezesów oraz dyrektorów finansowych i operacyjnych.
• Społeczna legitymizacja: Przyzwolenie zdobywa się wyłącznie poprzez trudne i powtarzalne decyzje, odczuwane jako sprawiedliwe przez ludzi.

Dzisiejsza rzeczywistość nie jest uporządkowana. Żyjemy w czasach, które Antonio Gramsci nazwał obrazowo czasem potworów. Stare ramy straciły już zaufanie, a nowe z trudem budują swoją legitymizację. Pomimo to przetrwanie w takich warunkach wymaga projektowania organizacji zewnętrznie elastycznych. Takie struktury nagradzają realną naukę zamiast wypierania faktów. Właśnie dlatego zrównoważony rozwój wyjdzie z obecnego odwrotu znacznie silniejszy. Będzie on bowiem trudniejszy, znacznie bardziej operacyjny i przede wszystkim w pełni zasłużony.

Przeczytaj także: Łańcuch dostaw a dyrektywa CSDDD. Nowe unijne wymogi

Opracowanie na podstawie: akademiaesg.pl

Last Updated on 10 czerwca, 2026 by Karolina Bandulet