Kultura może napędzać polskie PKB. Potrzebuje inwestycji i mecenatu firm prywatnych
Inwestycje w kulturę przyciągają turystów, wspierają przedsiębiorczość i pomagają budować rozpoznawalność Polski za granicą – wskazuje dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Wykorzystanie tego potencjału wymaga jednak odpowiedniego finansowania instytucji i wydarzeń. Istotne znaczenie ma również edukacja przyszłych odbiorców oraz większe zaangażowanie biznesu w mecenat kultury.
Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2021 roku wartość dodana brutto wytworzona przez obszar kultury osiągnęła 63,2 mld zł w cenach bieżących. Stanowiło to 2,8 proc. wartości dodanej brutto całej gospodarki. Udział ten był porównywalny z rolnictwem i wyższy niż w górnictwie.
– Kultura może i musi być ważną gałęzią gospodarki. Zależy to głównie od naszego podejścia do kultury, żeby traktować jak jak inwestycję, a nie koszt – mówi agencji informacyjnej Newseria dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, podczas Europejskiego Forum Nowych Idei w Sopocie. – Gdy będziemy traktować kulturę jak inwestycję, to będzie to miało istotny wpływ na gospodarkę, bo najpierw trzeba zainwestować, żeby potem odcinać kupony. Dzięki kulturze gospodarka i kraj mogą się rozwijać. Proszę zobaczyć, Chopin to kompozytor znany na całym świecie, a takich osób z Polski jest o wiele więcej. Dzięki nim możemy rozbudzać zainteresowanie naszym krajem.
Gospodarcze znaczenie kultury
Znaczenie sektora kultury dla gospodarki widać m.in. na rynku pracy. Według Eurostatu w 2025 roku zatrudnienie w tym obszarze w Unii Europejskiej wynosiło 8,9 mln osób. Odpowiadało to 4,3 proc. ogółu pracujących.
Statystyka obejmuje zarówno zawody związane z kulturą, jak i pozostałe stanowiska w instytucjach oraz przedsiębiorstwach tego sektora. Uwzględnia również pracę twórczą wykonywaną w innych branżach. Ponad 61 proc. zatrudnionych w tym obszarze miało wyższe wykształcenie.
Zdaniem rektora SGH korzyści z działalności kulturalnej wykraczają jednak poza sam sektor. Wydarzenia i dziedzictwo mogą zachęcać do podróży. Z kolei uczestnictwo w kulturze rozwija kompetencje przydatne również w biznesie.
– Kultura ma bardzo istotny wpływ na gospodarkę, ponieważ jest motorem, który rozpędza inne gałęzie gospodarki. Jest bardzo związana z turystyką. Powinniśmy bardziej eksponować swoją kulturę, bo dzięki niej przyciągniemy turystów. Gdy przyciągniemy turystów, to gospodarka będzie się rozwijać – podkreśla rektor SGH. – Również sama kultura daje możliwości rozwojowe gospodarki, chociażby organizacja różnego rodzaju koncertów i wystaw. To też są elementy gospodarczotwórcze. Chciałbym zwrócić uwagę także na wpływ kultury na człowieka, jego kreatywność, przedsiębiorczość i wrażliwość, a to też jest bardzo istotne z punktu widzenia gospodarki.
Inwestycje w kulturę a rozwój społeczny
Na szersze korzyści z finansowania kultury wskazywali również uczestnicy debaty „Kapitał kultury. Co zyskuje państwo, gdy inwestuje w sztukę i instytucje kultury?” podczas EFNI.
Olga Wysocka, dyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza, zwracała uwagę na znaczenie promocji polskiej twórczości za granicą. Uczestnicy dyskusji podkreślali, że korzyści z inwestowania w kulturę nie ograniczają się do przychodów instytucji czy frekwencji na wydarzeniach. Obejmują także budowanie relacji społecznych, rozwój edukacji oraz rozpoznawalność Polski.
Vittorio Bianco, przewodniczący Europejskiej Sieci Ośrodków Kultury, wskazywał na rolę lokalnych centrów kultury jako miejsc bezpośrednich spotkań i rozmów. Aleksandra Kielan z Muzeum Narodowego w Warszawie podkreślała natomiast potrzebę współtworzenia oferty z odbiorcami. Zwracała uwagę, że odwiedzający poszukują w instytucjach również spokoju i kontaktu z innymi ludźmi.
Edukacja i wydatki Polaków na kulturę
Rozwój publiczności zależy od możliwości finansowych i nawyków kształtowanych przez edukację. Prof. Piotr Wachowiak uważa, że zainteresowanie kulturą należy rozwijać już od najmłodszych lat.
– Wydatki konsumentów na kulturę są na średnim poziomie w porównaniu z krajami Unii Europejskiej, natomiast całe szczęście one rosną. To głównie zależy od dwóch rzeczy: zamożności społeczeństwa, ale także jego edukacji. Dlatego też o kulturze i jej znaczeniu należy mówić już w przedszkolu, a na pewno w szkole podstawowej, średniej i na studiach – zaznacza rektor SGH.
Według danych GUS za 2025 rok przeciętne roczne wydatki gospodarstw domowych na artykuły i usługi związane z kulturą wyniosły 540,84 zł na osobę. Rok wcześniej było to 481,68 zł, co oznacza nominalny wzrost o 12,3 proc.
Udział kultury w wydatkach ogółem zwiększył się z 2,1 do 2,2 proc. Najwyższy poziom odnotowano w gospodarstwach osób pracujących na własny rachunek – 3 proc. Najniższy dotyczył natomiast gospodarstw rencistów i wyniósł 1,6 proc.
Biznes jako mecenas kultury
W finansowaniu kultury istotne miejsce zajmuje współpraca instytucji z przedsiębiorstwami. Zdaniem eksperta większego zaangażowania wymaga zwłaszcza sektor prywatny.
– Biznes pełni bardzo ważną funkcję jako mecenas kultury, i u nas to nie wygląda źle, jeżeli chodzi o firmy państwowe, takie jak na przykład Totalizator Sportowy, który bardzo inwestuje nie tylko w sport, ale i kulturę. Również samorządy inwestują w kulturę, gorzej jest z firmami prywatnymi. Dlatego też trwają teraz prace nad różnymi rozwiązaniami ekonomicznymi, nad mecenatem kultury, żeby zachęcić firmy, również prywatne, żeby inwestowały i wspierały ten obszar – mówi prof. Piotr Wachowiak.
Podczas debaty „Kapitał kultury” na EFNI zwracano uwagę na rozwijającą się współpracę biznesu z instytucjami kulturalnymi. Aleksandra Kielan, zastępczyni dyrektorki ds. organizacji i finansów Muzeum Narodowego w Warszawie, wskazywała na jej rosnącą intensywność. W jej ocenie w ciągu ostatnich 30 lat relacje publicznych instytucji z przedsiębiorstwami nie były tak rozwinięte jak obecnie. Świadczy to o zaufaniu budowanym przez lata.
Nowe rozwiązania dla finansowania kultury
Na potrzebę dalszego rozwoju współpracy wskazuje raport „Społeczne finansowanie kultury – rozwiązania formalno-prawne”. Dokument opublikowały w październiku 2026 roku UN Global Compact Network Poland, Narodowe Centrum Kultury oraz Centrum Transferu Wiedzy Know-How Hub.
Inicjatywa, wspierana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ma stworzyć nowoczesne podstawy prawne dla rozwoju mecenatu w Polsce. Proponowane rozwiązania mają zachęcać do wieloletniego wspierania kultury. Zakładają również rozwijanie darowizn, mecenatu rzeczowego i kompetencyjnego oraz nowych form współpracy instytucji publicznych z przedsiębiorcami i obywatelami.
Wśród rekomendacji znalazły się postulaty zwiększenia stypendiów dla artystów i młodych talentów. Autorzy proponują także rozwój partnerstw publiczno-prywatnych przy rewitalizacji historycznych obiektów oraz wzmocnienie obecności polskiej sztuki na świecie. Kolejne zalecenia dotyczą zwiększenia dostępności przestrzeni kulturalnych dla mieszkańców i wprowadzenia zachęt podatkowych dla darczyńców oraz przedsiębiorców.
Autorzy raportu podkreślają potrzebę zwiększenia stabilności finansowej organizacji kulturalnych i wyrównywania szans w dostępie do kultury. Rozwój mecenatu może pomóc instytucjom odejść od finansowania pojedynczych wydarzeń na rzecz długofalowej działalności.
Istotne znaczenie mają wieloletnie partnerstwa, tworzenie rezerw finansowych oraz inwestycje w ludzi i infrastrukturę. Szczególnie ważne jest zapewnienie takich możliwości mniejszym instytucjom działającym poza największymi ośrodkami.
Przeczytaj także: Pokolenie X kluczowe dla rynku pracy. Jest zaangażowane i gotowe pracować dłużej, niż przewiduje wiek emerytalny
Źródło: biznes.newseria.pl
Last Updated on 9 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska