AI zdobywa zaufanie użytkowników. Potrafi naśladować empatię, ale nie zastąpi relacji z ludźmi

AI zdobywa zaufanie użytkowników. Potrafi naśladować empatię, ale nie zastąpi relacji z ludźmi

Co szósta osoba na świecie doświadcza samotności. Chatboty oparte na sztucznej inteligencji potrafią odpowiadać na ludzką potrzebę bycia zauważonym i zrozumianym. Rozmowa z AI bywa łatwiejsza niż budowanie relacji międzyludzkich, które wymagają zaangażowania i nie zawsze spełniają nasze oczekiwania. Psychoterapeutka Cveta Dimitrova ostrzega jednak, że nadmierne przywiązanie do technologii może pogłębiać izolację oraz osłabiać krytyczne myślenie.

Zaufanie wpływa na sposób odbierania informacji

– Nie chodzi o to, czy mamy wiedzę, czy nie, tylko o to, czy ufamy różnym komunikatom, które do nas płyną ze świata i od innych ludzi, czy uznajemy je za relewantne i dotyczące nas. To wpływa na sposób, w jaki przesiewamy informacje. Jeżeli uważamy, że inni są dla nas źródłem poczucia bezpieczeństwa, możemy nabywaną od nich wiedzę ekstrapolować na nasze inne doświadczenia. Jeżeli natomiast mamy w pewnym sensie zamknięty umysł, to nie dopuszczamy komunikatów płynących od innych, nawet jeśli są prawdziwe. Kwestia zaufania poprzedza więc ocenę tego, czy dany komunikat jest prawdziwy, czy nie – tłumaczy w rozmowie z agencją Newseria Cveta Dimitrova, psychoterapeutka z Gabinetu Znaczenia.

Mechanizm ten ma szczególne znaczenie w rozwoju dzieci. Sama wiedza dorosłego nie wystarczy, aby dziecko uznało przekazywane informacje za wiarygodne. Ważne jest również poczucie, że rozmówca dostrzega jego potrzeby i kieruje komunikat bezpośrednio do niego.

– Kiedy czujemy, że ktoś kieruje do nas ważny komunikat i się szczerze interesuje nami konkretnie jako ludźmi, wtedy nasz umysł się otwiera na uczenie się od innych – mówi Cveta Dimitrova. – Szczególnie istotne wydaje się to, co robimy z otrzymanymi informacjami. Jesteśmy zalewani treściami i kwestia odsiewu dotyczy nie tylko tego, czy rozpoznajemy, czy to, co dostajemy, jest prawdziwe, tylko czemu jesteśmy skłonni ufać.

Chatboty AI potrafią naśladować empatię

Podczas konferencji „Safer Internet” ekspertka zwróciła uwagę na rosnącą konkurencję o zaufanie najmłodszych użytkowników internetu. Personalizacja algorytmiczna, chatboty AI oraz grooming wykorzystują sygnały przypominające zachowania bliskich dorosłych.

Technologie te potrafią odpowiadać na potrzebę akceptacji i zrozumienia. Naśladując empatię, skutecznie przyciągają uwagę odbiorców. Zdaniem psychoterapeutki dziecko, które obdarza je zaufaniem, nie wykazuje naiwności. Reaguje na znajome sygnały społeczne, choć ich źródło jest inne niż w przypadku kontaktu z człowiekiem.

Podobny mechanizm może występować również u dorosłych.

– LLM-y bardzo dobrze wychwytują naszą potrzebę bycia odzwierciedlonymi, mówiąc fachowym językiem, ale też psychologiczną potrzebę, że ktoś widzi, że coś przeżywamy i coś czujemy – wyjaśnia psychoterapeutka. – Dają komunikat: rozmawiam personalnie z tobą, widzę cię, odzwierciedlam twoje uczucia, jestem empatyczny, ciepły, życzliwy i sympatyczny. To powoduje, że nasz umysł się otwiera, czyli reagujemy na ten sam sygnał, który dostawalibyśmy od innych ludzi. Tyle że po drugiej stronie nie ma prawdziwego umysłu. Skoro już jesteśmy „zhakowani” w taki sposób, czyli nasz umysł jest otwarty, można nam podać dowolne treści, które są również dla nas niekorzystne, ale ważne jest dla nas subiektywnie to, że czujemy się zobaczeni i rozpoznani.

Czy rozmowy z AI mogą pogłębiać samotność?

Zdaniem ekspertki rosnąca popularność chatbotów może mieć związek z osłabieniem więzi społecznych. Osoby doświadczające izolacji poszukują kontaktu i zrozumienia, nie zawsze jednak znajdują je w relacjach międzyludzkich.

– Nie mówię, że to jest jednoznacznie złe i że chatboty nam nie służą. Może być jednak tak, że korzystanie z nich dodatkowo zamyka nasz umysł, bo tak naprawdę nie nawiązujemy i nie uczymy się nawiązywać relacji z innymi, tylko jesteśmy coraz bardziej w tunelu poznawczym związanym z kontaktem z czymś, co umysłu nie ma – zwraca uwagę Cveta Dimitrova.

Zależność między korzystaniem z chatbotów a poczuciem samotności przeanalizowali naukowcy z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej. Wyniki badania opublikowali w czasopiśmie „Psychological Science”.

Dunigan Folk i Elizabeth Dunn przez 12 miesięcy zbierali dane od ponad 2 tys. dorosłych. Uczestnicy pochodzili z Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Australii.

Badacze zaobserwowali, że osoby odczuwające większą izolację emocjonalną częściej korzystały z AI w celach towarzyskich. Zależność występowała również w przeciwnym kierunku. Intensywniejsze rozmowy z chatbotami wiązały się z nasileniem poczucia osamotnienia w kolejnych miesiącach.

Nie stwierdzono jednak istotnego związku między korzystaniem z tych narzędzi a ogólnym osłabieniem poczucia więzi społecznej. Wyniki wskazują na współwystępowanie zjawisk, ale nie przesądzają o zależności przyczynowo-skutkowej.

Sztuczna inteligencja a prawdziwe relacje

Chatboty są dostępne przez całą dobę, szybko odpowiadają i nie okazują zniecierpliwienia. Tymczasem kontakty międzyludzkie bywają nieprzewidywalne. Wymagają kompromisów, a czasem wiążą się z rozczarowaniem.

– To jest oczywiście pewne zagrożenie, kiedy zaczynamy wierzyć, że to jest bardziej prawdziwe niż tzw. realny świat, który po prostu jest dużo bardziej zawodny, nie jest dostępny 24 godziny na dobę, nie odpowiada na wszystkie nasze potrzeby, czasem nas frustruje, mówi nam rzeczy, których nie chcemy słyszeć, i czasem naraża nas na różne wyboje relacyjne – bolesne i trudne. Wtedy możemy mieć skłonność do tego, żeby uciekać w różne technologie, żeby czuć się zrozumianym, ale de facto po drugiej stronie nie ma więzi, tylko my czujemy, że ją mamy – uważa ekspertka.

Problem pojawia się wtedy, gdy użytkownik zaczyna zastępować rzeczywiste kontakty rozmowami z algorytmem. Może nie dostrzegać, że takie zachowanie sprzyja jego dalszej izolacji.

Dodatkowym zagrożeniem jest wzmacnianie przez AI przekonań rozmówcy. Brak konfrontacji z odmiennymi perspektywami może utrudniać krytyczną ocenę własnych doświadczeń. W niektórych sytuacjach ogranicza również motywację do szukania wsparcia u innych osób, np. psychoterapeuty.

Cveta Dimitrova zaznacza jednak, że sztucznej inteligencji nie należy postrzegać wyłącznie jako zagrożenia. Ryzyko rośnie przede wszystkim wtedy, gdy użytkownicy bezrefleksyjnie ufają otrzymywanym odpowiedziom i tracą zdolność rozpoznawania potencjalnej manipulacji.

Samotność dotyczy co szóstej osoby na świecie

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje samotność i izolację społeczną za poważne wyzwania zdrowotne. Zjawiska te wiążą się z większym ryzykiem depresji, zaburzeń lękowych, chorób serca oraz udaru mózgu. Mogą również zwiększać prawdopodobieństwo przedwczesnej śmierci.

Według danych WHO z lat 2014–2023 samotności doświadczała co szósta osoba na świecie. Problem szczególnie często dotyczył młodych ludzi. Odsetek wynosił 20,9 proc. wśród nastolatków w wieku 13–17 lat oraz 17,4 proc. w grupie 18–29 lat.

Dane dotyczące izolacji społecznej wskazują natomiast, że doświadcza jej nawet co trzeci senior (1990–2022) i co czwarty nastolatek (2003–2018).

W raporcie z 2025 roku Komisja ds. Więzi Społecznych WHO zwróciła uwagę na możliwości wykorzystania technologii cyfrowych. Chatboty mogą wspierać osoby mające ograniczone możliwości utrzymywania kontaktów społecznych. Eksperci podkreślili jednak potrzebę dalszych badań nad korzyściami i potencjalnymi zagrożeniami.

Odbudowa więzi społecznych ważniejsza niż technologia

Zdaniem psychoterapeutki odpowiedzią na zagrożenia związane z AI powinny być nie tylko odpowiednie regulacje. Równie istotne jest przeciwdziałanie samotności poprzez wzmacnianie rzeczywistych relacji.

– Uważam, że to nie może być narzędzie, które jest niekontrolowane, choć to są bardzo trudne decyzje – ocenia Cveta Dimitrova. – Ale inną rzeczą, którą możemy zrobić, i to jest jeszcze większe wyzwanie, to zacząć próbować odbudowywać więzi społeczne. Tym, co leży u podstaw problemu, jest rozpad więzi społecznych i brak poczucia zakorzenienia we własnej wspólnocie. To, czego potrzebujemy, to poczucie, że jesteśmy bliżej innych ludzi.

Przeczytaj także: Instytut IDEAS współtworzy superlaboratorium AI z najlepszymi ośrodkami w Europie


Źródło: biznes.newseria.pl

Last Updated on 18 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska

Udostępnij
TAGS