Nierówności w edukacji rosną. Technologie i AI mogą wyrównać szanse
Polski system edukacji coraz wyraźniej różnicuje szanse uczniów. Znaczenie mają sytuacja finansowa rodziny, dostęp do korepetycji, kapitał kulturowy oraz miejsce zamieszkania. Zdaniem Michała Cieśli, rzecznika Fundacji Szkoła w Chmurze, problem pogłębia presja na osiąganie wysokich wyników. Rosnąca popularność edukacji domowej może być odpowiedzią na zmęczenie nieustanną rywalizacją. Ekspert dostrzega również potencjał nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, w wyrównywaniu szans edukacyjnych.
– Polski system edukacji dryfuje w systemie wielu prędkości. Mamy tradycyjny model, czyli szkołę publiczną rejonową i szkołę niepubliczną. Jest też trzecia droga, jaką jest edukacja domowa. To jest ciekawy model, w którym rodzice mogą zaprojektować swoją własną szkołę, bo to oni biorą na siebie odpowiedzialność edukacji swoich dzieci. To model, w którym można dopasować naukę do swojego tempa. Rośnie liczba uczniów zainteresowanych tym modelem – mówi agencji Newseria Michał Cieśla, rzecznik Fundacji Szkoła w Chmurze i przewodniczący Komisji Edukacji w Business Centre Club.
Edukacja domowa zyskuje na popularności
Według danych opublikowanych w serwisie dane.gov.pl w roku szkolnym 2025/2026 z edukacji domowej korzystało niemal 59,3 tys. uczniów. Łącznie w polskim systemie oświaty uczyło się wówczas 6,3 mln dzieci i młodzieży. Dwa lata wcześniej na nauczanie domowe zdecydowało się 30,3 tys. osób. Oznacza to niemal dwukrotny wzrost zainteresowania tym modelem.
– Rola edukacji domowej jest niezwykle ważna, bo jest momentem „zatrzymajmy się”. Wyścig idzie w bardzo niebezpieczną stronę. Zarówno szkoły publiczne, jak i niepubliczne są bardzo nakręcone na „rankingozę”, osiąganie jak najwyższych wyników za wszelką cenę, czego skutkiem są również problemy ze zdrowiem psychicznym – zauważa ekspert.
Presja związana z osiągnięciami edukacyjnymi to jeden z problemów towarzyszących młodym ludziom. Raport „Diagnoza Młodzieży 2026”, przygotowany przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, przedstawia niepokojące dane dotyczące ich kondycji psychicznej.
Aż 46 proc. osób w wieku 10–19 lat charakteryzuje się skrajnie niską samooceną ogólną. Może to zwiększać podatność na depresję, zachowania autodestrukcyjne i wycofanie z aktywności rozwojowych. W szkołach ponadpodstawowych odsetek młodzieży z podejrzeniem depresji sięga 37,7 proc. Autorzy raportu zwracają uwagę na związek kryzysu psychicznego z okresem dorastania i presją rozwojową.
– W Szkole w Chmurze od początku stawiamy także na wsparcie psychologiczne, nie tylko na same wyniki edukacyjne, ale przede wszystkim na identyfikowanie mocnych stron. Edukacja domowa to nie jest model dla każdego, ale dla tych, którzy potrafią przyjąć wolność i odpowiedzialność wynikającą z tego modelu. To jest fantastyczny model wsparcia dla tych, którzy rozwijają się albo bardzo szybko, albo mają jakieś trudności i potrzebują swojego tempa – przekonuje Michał Cieśla.
Korepetycje pogłębiają nierówności w edukacji
Możliwość finansowania dodatkowych zajęć stanowi jeden z czynników różnicujących szanse uczniów. Potwierdzają to wyniki badania Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) z 2025 roku.
W roku szkolnym 2025/2026 aż 80 proc. rodziców finansowało lub planowało opłacać pozalekcyjne zajęcia edukacyjne i ogólnorozwojowe. To najwyższy odnotowany wynik od roku szkolnego 1998/1999. Średnie deklarowane miesięczne wydatki na ten cel wyniosły 944 zł.
Szczególną popularnością cieszyły się korepetycje i kursy przygotowawcze. Ich finansowanie deklarowało 34 proc. rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. W ciągu roku odsetek ten wzrósł o 5 pkt proc.
– W szkole publicznej bardzo często rodzice dofinansowują edukację poprzez różnego rodzaju korepetycje. Ten start nie jest więc równy i mam wrażenie, że znam winnego tego wszystkiego. Są to rankingi i nastawienie na najwyższe wyniki. Powinniśmy się jednak skupić na tym, żeby każdy uczeń stawał się najlepszą wersją samego siebie, czyli zidentyfikował swoje talenty i mógł je rozwijać ze wsparciem nauczycieli, mentorów, wszystkich osób, które są dookoła – wskazuje rzecznik Fundacji Szkoła w Chmurze. – Tak jest w sporcie. Kiedy zidentyfikujemy jakiś talent, to wspieramy go w tym, żeby był jak najlepszy, ale chcemy, żeby był jak najlepszy w danym sporcie, a niekoniecznie w matematyce, chociaż edukacja i sport mogą iść ze sobą w parze.
Nowe technologie szansą na wyrównanie dostępu do edukacji
Na możliwości rozwoju uczniów wpływa również miejsce zamieszkania. W mniejszych miejscowościach dostęp do wyspecjalizowanej kadry i dodatkowych form kształcenia bywa ograniczony. Problem pogłębia wykluczenie komunikacyjne, utrudniające korzystanie z oferty edukacyjnej większych ośrodków.
Zdaniem Michała Cieśli nowoczesne rozwiązania cyfrowe mogą pomóc ograniczać te różnice. Narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję stwarzają możliwości dostosowania nauki do indywidualnych potrzeb. Technologie zdalne mogą natomiast ułatwiać dostęp do materiałów dydaktycznych niezależnie od miejsca zamieszkania.
– Wysokiej jakości edukacja cały czas jest skupiona głównie wokół dużych ośrodków miejskich, a w mniejszych miejscowościach uczniowie mają nieco trudniej. Ale dzięki rozwojowi technologii i wprowadzaniu ich do edukacji te szanse mogą być wyrównywane – mówi Michał Cieśla. – Możemy teraz zgodnie ze scenariuszami rozwoju edukacji napisanymi przez OECD zapewnić podobnej jakości edukację w różnych miejscach w kraju bez względu na to, czy ktoś ma na autobus 5 minut, czy musi na niego czekać godzinę.
Problem nierównego dostępu do kształcenia był również przedmiotem dyskusji podczas Krynica Forum 2026. W debacie „Edukacja: Czy rozwijamy klasowy system podwójnej prędkości?” omówiono różnice między szkolnictwem publicznym a prywatnym. Uczestnicy przyjrzeli się także możliwościom rozwoju, jakie oba modele oferują młodym ludziom.
Przeczytaj także: Otodom: AI będzie wsparciem, ale nie zastąpi zaufania na rynku nieruchomości
Źródło: biznes.newseria.pl
Last Updated on 10 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska