Zaburzenia poznawcze u pracowników. Kiedy wpływają na zdolność do pracy?
Zaburzenia poznawcze mogą wpływać na pamięć, koncentrację, myślenie i zdolność podejmowania decyzji. W konsekwencji utrudniają wykonywanie obowiązków zawodowych, szczególnie na stanowiskach wymagających dużej odpowiedzialności. Wczesne rozpoznanie nieprawidłowości pozwala ocenić bezpieczeństwo pracownika oraz możliwości dalszego zatrudnienia. Istotną rolę odgrywają w tym przypadku badania profilaktyczne.
Zaburzenia poznawcze obejmują nieprawidłowości w zakresie uwagi, pamięci, planowania oraz komunikacji. Mogą również ograniczać zdolność uczenia się, orientacji i wykorzystywania wcześniej zdobytych umiejętności. Niekiedy prowadzą także do zmian zachowania, w tym impulsywności oraz trudności z przewidywaniem konsekwencji własnych działań.
Łagodne pogorszenie funkcji poznawczych może towarzyszyć starzeniu się organizmu. Nie zawsze jednak jest naturalną konsekwencją wieku. W niektórych przypadkach sygnalizuje rozwój chorób otępiennych związanych z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego.
U młodszych osób podobne problemy mogą mieć podłoże genetyczne. Bywają również następstwem chorób przewlekłych, takich jak niekontrolowana cukrzyca czy zaburzenia czynności tarczycy. Inną możliwą przyczyną są przebyte urazy czaszkowo-mózgowe.
Zaburzenia poznawcze a bezpieczeństwo w pracy
Sprawność poznawcza ma szczególne znaczenie na stanowiskach wymagających szybkiego podejmowania decyzji i działania pod presją czasu. Dotyczy to również obsługi maszyn, narzędzi, pojazdów czy broni palnej. Podobne wymagania występują podczas pracy na wysokości oraz w ruchu ulicznym.
Rozpoznanie zaburzeń neuropoznawczych może stanowić przeciwwskazanie do wykonywania niektórych obowiązków. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku narażenia na czynniki neurotoksyczne, które mogą pogarszać stan zdrowia pracownika.
Dlatego lekarz medycyny pracy powinien uwzględnić zarówno stan zdrowia badanej osoby, jak i charakter wykonywanych przez nią zadań. Znaczenie ma przede wszystkim ocena potencjalnego zagrożenia dla pracownika oraz jego otoczenia.
Jak rozpoznać zaburzenia poznawcze podczas badań profilaktycznych?
W przypadku podejrzenia nieprawidłowości lekarz może zastosować testy przesiewowe. Choć obowiązujące przepisy nie nakładają takiego obowiązku, badania te pomagają wstępnie ocenić funkcje poznawcze. Są szczególnie przydatne na stanowiskach wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej.
Jednym z dostępnych narzędzi jest Test Rysowania Zegara (TRZ). Pozwala on ocenić orientację wzrokowo-przestrzenną, praksję konstrukcyjną oraz zdolność abstrakcyjnego myślenia. Polskie Towarzystwo Alzheimerowskie rekomenduje jego wersję Sunderlanda.
Inną metodą jest Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego (MMSE). Narzędzie to rekomenduje interdyscyplinarna Grupa Ekspertów Rozpoznawania Otępienia Sekcji Psychogeriatrii i Choroby Alzheimera Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
Test MMSE pozwala sprawdzić orientację w czasie i przestrzeni, pamięć oraz uwagę. Ocenia również umiejętność liczenia, funkcje językowe i praksję konstrukcyjną.
Podczas interpretacji wyników należy uwzględnić poziom wykształcenia pacjenta. Ten sam rezultat może mieć bowiem odmienne znaczenie diagnostyczne. Wynik mieszczący się w zakresie referencyjnym dla osoby z niższym wykształceniem może wskazywać na potrzebę dalszej diagnostyki u osoby lepiej wykształconej.
Profilaktyka i dalsza diagnostyka pracowników
Zapobieganie zaburzeniom neuropoznawczym obejmuje przede wszystkim edukację dotyczącą zdrowego stylu życia. Ważnym elementem badań profilaktycznych jest również wczesne wykrywanie niepokojących objawów.
W tym celu lekarz może wykorzystać narzędzia przesiewowe. Jeśli wyniki sugerują zaburzenia poznawcze, pracownik powinien otrzymać skierowanie do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub odpowiedniego specjalisty.
Dalsza diagnostyka może obejmować konsultację neurologiczną, psychiatryczną lub psychologiczną. Jej celem jest ustalenie przyczyny nieprawidłowości oraz wdrożenie właściwego leczenia. Pacjent powinien również otrzymać pisemne zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Rozpoznanie zaburzeń poznawczych nie oznacza automatycznie utraty zdolności do pracy. Kontynuowanie zatrudnienia jest możliwe, jeśli stan zdrowia nie zagraża bezpieczeństwu pracownika ani innych osób. Dodatkowo warunki zawodowe nie mogą zwiększać ryzyka pogorszenia jego zdrowia.
Ocena jakości wykonywanych obowiązków należy natomiast do pracodawcy. Sama niższa efektywność pracy nie stanowi podstawy do wydania orzeczenia o przeciwwskazaniach zdrowotnych.
Jak dostosować stanowisko pracy do potrzeb pracownika?
Współpraca lekarza medycyny pracy z pracodawcą może pomóc w utrzymaniu aktywności zawodowej osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Istotne jest odpowiednie dostosowanie warunków zatrudnienia do ich możliwości.
W przypadku starszych pracowników warto rozważyć zmiany organizacyjne, które zwiększą bezpieczeństwo i ułatwią wykonywanie codziennych obowiązków.
Pomocne mogą być jasne instrukcje, wsparcie techniczne oraz mentoring. W niektórych sytuacjach korzystne będzie również zmodyfikowanie zakresu zadań lub organizacji stanowiska.
Takie rozwiązania pozwalają lepiej wykorzystać doświadczenie pracowników, a jednocześnie ograniczyć ryzyko wynikające z pogorszenia sprawności poznawczej.
Przeczytaj także: Cyfrowe bliźniaki mają pomóc w rozwoju leków i technologii medycznych
Źródło: pap-mediaroom.pl
Last Updated on 12 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska