Przyszłość budżetu UE na lata 2028–2034. Spór o wydatki i nowe podatki

Przyszłość budżetu UE na lata 2028–2034. Spór o wydatki i nowe podatki

Większe wydatki na bezpieczeństwo i konkurencyjność, utrzymanie wsparcia dla rolnictwa i regionów oraz spłata długu popandemicznego. To główne wyzwania związane z budżetem UE na lata 2028–2034. Europosłowie podkreślają, że nowe priorytety nie powinny ograniczać finansowania dotychczasowych polityk. Różnią się jednak w podejściu do pozyskiwania środków. Część popiera dodatkowe źródła dochodów, inni postulują przede wszystkim oszczędności.

Komisja Europejska zaproponowała na lata 2028–2034 budżet w wysokości około 2 bln euro w cenach bieżących. Kwota ta odpowiada 1,26 proc. dochodu narodowego brutto Unii Europejskiej. Projekt zakłada zwiększenie nakładów na bezpieczeństwo, odporność gospodarczą i konkurencyjność Europy na światowych rynkach. Musi jednocześnie uwzględniać zobowiązania wynikające z instrumentu odbudowy NextGenerationEU.

Spłata długu i wydatki na obronność obciążają unijny budżet

– Wieloletnie budżety europejskie mają szczęście lub nieszczęście do nadzwyczajnych okoliczności, nigdy to nie jest business as usual. Tym razem tą okolicznością jest wojna za miedzą i w wielu miejscach projektowanego budżetu można znaleźć, jak rodzi się wymiar militarny suwerenności strategicznej Unii Europejskiej. To jest łatwe do wyśledzenia, wcale mnie to nie cieszy, ale taka jest konieczność czasu Trumpa, Putina i okoliczności wojny – mówi agencji informacyjnej Newseria Janusz Lewandowski, poseł do Parlamentu Europejskiego z KO, należący do Europejskiej Partii Ludowej. – Druga okoliczność nadzwyczajna to jest to, że trzeba spłacać dług covidowy. Na to są potrzebne potężne środki i na razie nie wyobrażamy sobie, jak można się z tym uporać bez dodatkowych źródeł zasilania budżetu, a to w praktycznie wszystkich stolicach budzi olbrzymie kontrowersje.

Negocjacje obejmują wysokość unijnych wydatków i sposób ich podziału. Parlament Europejski przyjął swoje stanowisko 28 kwietnia 2026 roku. Opowiedział się za zwiększeniem nakładów o około 10 proc. względem propozycji Komisji. Postulował także wyłączenie kosztów spłaty długu NextGenerationEU poza pułapy wydatków. Październikowy projekt irlandzkiej prezydencji zakładał natomiast ograniczenie budżetu o około 8 proc. wobec propozycji KE. Rozbieżności dotyczą również finansowania poszczególnych polityk. Potwierdza to analiza Biura Analiz Parlamentu Europejskiego z 4 listopada. Podczas październikowego posiedzenia Rady Europejskiej przywódcy państw członkowskich nie zatwierdzili przedstawionego projektu. Kolejna propozycja ma zostać zaprezentowana na nadzwyczajnym posiedzeniu zaplanowanym na 26–27 listopada.

Parlament Europejski przeciw cięciom w budżecie

– Rozumiemy, że mamy nowe priorytety, takie jak konkurencyjność, bezpieczeństwo i obrona, ale jednocześnie uważamy, że ważne jest inwestowanie w tradycyjne obszary polityki: spójność, rolnictwo i Europejski Fundusz Społeczny – podkreśla Carla Tavares, portugalska europosłanka z grupy Socjalistów i Demokratów, współsprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego ds. wieloletnich ram finansowych. – Parlamentowi będzie bardzo trudno zaakceptować zmniejszenie środków choćby na spójność lub EFS w celu zwiększenia nakładów na konkurencyjność, bezpieczeństwo i obronę, ponieważ są to dwie strony tego samego medalu. Nie da się osiągnąć konkurencyjności bez spójności, a nie ma spójności bez konkurencyjności, bezpieczeństwa, obrony, badań i innowacji.

Finansowanie innowacji i konkurencyjności Europy

Jednym z priorytetów jest zwiększenie finansowania innowacji i nowoczesnych technologii. Komisja Europejska zaproponowała 409 mld euro na Europejski Fundusz Konkurencyjności oraz program Horyzont Europa. Kwota ta nie obejmuje Funduszu Innowacyjnego, którego wartość wynosi 41 mld euro. Inwestycje mają wzmacniać pozycję europejskiej gospodarki na światowych rynkach.

– Budżet europejski to jest bardzo śmiała wyprawa w przyszłość, bo sięgamy roku 2034 w bardzo nieprzewidywalnych czasach, więc i tak potrzebna jest pewna elastyczność i gotowość dostosowania się do nowych wyzwań – ocenia Janusz Lewandowski. – To powinna być cecha tego budżetu, ale pod kontrolą Parlamentu, żeby nie było za dużo dyskrecjonalnej roli Komisji Europejskiej.

Polska największym beneficjentem unijnych funduszy

Dla Polski szczególne znaczenie ma koperta krajowa zaproponowana przez Komisję. Jej wartość przekracza 123 mld euro. Według Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej Polska zostałaby największym beneficjentem unijnych środków. Pieniądze mają zostać rozdysponowane w ramach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego. Dokument obejmie politykę spójności, rolnictwo, rybołówstwo oraz Społeczny Fundusz Klimatyczny. Uwzględni również migrację, zarządzanie granicami i bezpieczeństwo. Ostateczna wysokość finansowania pozostaje przedmiotem negocjacji.

– Polska koperta wygląda solidnie. Oby nie wydarzyło się nic po drodze, bo grożą nam chyba po stronie Rady cięcia, których orędownikiem jest przede wszystkim kanclerz Niemiec Friedrich Merz. Zobaczymy, jak to się potoczy, ale dobra wiadomość jest taka, że jest to największa koperta narodowa, czyli wciąż jesteśmy głównym beneficjentem i nadal jesteśmy beneficjentem netto – mówi europoseł KO.

Spór o oszczędności i podział środków

Parlament Europejski domaga się oddzielnego finansowania wspólnej polityki rolnej, polityki spójności i Europejskiego Funduszu Społecznego. Sprzeciwia się także łączeniu tych obszarów w pojedyncze plany krajowe. Zdaniem europosłów mogłoby to osłabić europejski charakter wspomnianych polityk. Parlament podkreśla również znaczenie władz regionalnych i lokalnych w zarządzaniu funduszami. Podobne podejście prezentuje polskie Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. W marcu minister Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz przedstawiła propozycję dotyczącą podziału środków. Zgodnie z nią 44 proc. funduszy dla Polski powinno pozostawać w gestii urzędów marszałkowskich. Krajowy plan ma zawierać odrębne rozdziały dla wszystkich 16 województw.

– Dziwię się, że bardzo mało mówi się o oszczędnościach w budżecie Unii Europejskiej, bo jedna rzecz to wysokość budżetu, czy to będzie 2 bln euro, czy 1,8 bln, ale trzeba też się zastanowić nad tym, czy dobrze zainwestowaliśmy dotychczasowe pieniądze, czy nie należałoby w budżecie szukać oszczędności – mówi Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z PiS, należący do Europejskich Konserwatystów i Reformatorów. – Firmy w Unii albo się restrukturyzują, zwalniają, upadają, albo przenoszą swoją działalność na inne kontynenty, do Chin czy Stanów Zjednoczonych. To wszystko spowodował Zielony Ład, więc trzeba odejść od niego, od ETS-u, urealnić wydatki na obronność, bo dzisiaj pierwszą sprawą jest bezpieczeństwo Unii Europejskiej. Jako EKR będziemy popierać wszystkie działania służące ochronie granic Unii Europejskiej, w tym oczywiście granicy polskiej, i z drugiej strony chcemy wyeliminować te wydatki, które nie są efektywne, choć są może efektowne. Będziemy bronić wydatków na wspólną politykę rolną, Fundusz Spójności i politykę regionalną.

Nowe źródła dochodów w budżecie Unii Europejskiej

– Kolejną kwestią są zasoby własne. Uważamy, że musimy wykazać się większą ambicją – nie da się osiągnąć więcej przy mniejszych nakładach – i musimy ponieść koszty tej ambicji. Jeśli nie da się skłonić państw członkowskich do zwiększenia wkładu, to – jeśli nie chcemy ograniczać zakresu polityk – potrzebujemy nowych wspólnych zasobów własnych – przekonuje Carla Tavares.

Debata nad wysokością unijnych wydatków wiąże się z poszukiwaniem dodatkowych dochodów. Komisja Europejska przedstawiła propozycję pięciu nowych zasobów własnych. Obejmują one wpływy z systemu handlu emisjami ETS i mechanizmu CBAM. Przewidziano także rozwiązania dotyczące nieodebranych elektroodpadów, akcyzy tytoniowej i dużych przedsiębiorstw. Ostatnie z nich dotyczyłoby firm osiągających roczne obroty netto na poziomie co najmniej 100 mln euro. W trakcie negocjacji rozważane są również inne możliwości zwiększenia wpływów do unijnego budżetu.

– Mówi się o wprowadzeniu podatku od gier hazardowych, kryptowalut, wielkich firm, tytoniu, elektrośmieci, więc nowych propozycji podatków jest dużo. Ale one są też krytykowane, dlatego że każdy nowy podatek to obniżenie jakości życia, to wyciąganie z kieszeni przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej dodatkowych pieniędzy. Dlatego my forsujemy aspekt oszczędnościowy i uważamy, że nowe zasoby własne w tym momencie nie są do wprowadzenia, bo nikt nie wie, jak wprowadzić podatek od kryptowalut albo od gier hazardowych – mówi Bogdan Rzońca.

Prace nad budżetem UE pod presją czasu

Dodatkowym wyzwaniem pozostaje harmonogram przygotowania nowej perspektywy finansowej. Instytucje unijne zakładają osiągnięcie porozumienia politycznego do końca 2026 roku. Pozwoliłoby to przyjąć niezbędne przepisy w 2027 roku. Finansowanie mogłoby wówczas rozpocząć się w styczniu 2028 roku. Rozporządzenie ustanawiające wieloletnie ramy finansowe wymaga jednomyślności państw członkowskich w Radzie. Konieczna jest również zgoda Parlamentu Europejskiego. Zatwierdzenie nowych zasobów własnych wymaga natomiast przeprowadzenia odpowiednich procedur krajowych.

– Państwa członkowskie potrzebują czasu na przygotowanie kolejnych wieloletnich ram finansowych. Jeśli podejmiemy decyzję dopiero w 2027 roku, na początku 2028 roku nie będziemy mieli nowego budżetu. To będzie znacznie trudniejsze dla państw członkowskich, ponieważ nie będziemy dysponować budżetem na wszystkie ważne obszary polityki, którymi się zajmujemy – ostrzega Carla Tavares. – W przyszłym roku będą wybory we Francji, w Polsce, Finlandii, we Włoszech. Osiągnięcie konsensusu może być znacznie trudniejsze zarówno w Radzie, jak i w Parlamencie.

Przeczytaj także: Coraz mniej optymizmu w ocenie finansów Polaków. Wielu rezygnuje z przyjemności, by uniknąć zaległości


Źródło: biznes.newseria.pl

Last Updated on 17 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska

Udostępnij
TAGS