Efekt jojo nie niszczy metabolizmu

Wokół tematu odchudzania narosło mnóstwo barier psychologicznych oraz głęboko zakorzenionych lęków. Wśród osób próbujących zredukować wagę bardzo powszechny jest strach przed trwałym uszkodzeniem własnego ciała. Wiele osób po prostu czuje, że każda nieudana próba pozostawia ich w gorszej sytuacji niż przed rozpoczęciem diety. Żyją oni w przekonaniu, że po powrocie kilogramów zostają z większą ilością tłuszczu, mniejszą masą mięśniową i stale malejącą zdolnością do ponownego chudnięcia. W rezultacie tak zwany efekt jojo stał się niemal stałym zagrożeniem, które paraliżuje jakiekolwiek działania. To zjawisko wywołuje olbrzymią frustrację. Prowadzi ono również do niebezpiecznego przeświadczenia, że lepiej w ogóle nie podejmować prób poprawy swojej sylwetki.

Jednak obszerny artykuł przeglądowy opublikowany w prestiżowym czasopiśmie The Lancet Diabetes & Endocrinology wzywa do całkowitej zmiany tego myślenia. Autorzy publikacji przeanalizowali dostępne dowody naukowe dotyczące cyklicznych zmian wagi. Doszli oni do jednoznacznego wniosku, że nie ma solidnych dowodów na to, aby to zjawisko samo w sobie powodowało długoterminowe szkody kliniczne u osób zmagających się z otyłością. Oczywiście nie oznacza to, że ponowne przybieranie na wadze jest czymś pożądanym. Pokazuje to jednak bardzo precyzyjnie, że aktualna nauka nie popiera teorii o trwałym zepsuciu metabolizmu przez nieudane podejścia do diety. Sugerowanie nieodwracalnych uszkodzeń rodzi jedynie poczucie winy, rozpacz i rezygnację.

Źródła nieporozumień i kwestia masy mięśniowej

Warto zauważyć, że dotychczasowe zamieszanie wynikało w dużej mierze ze złej interpretacji wielu badań obserwacyjnych. Osoby mające za sobą wiele cykli chudnięcia i tycia faktycznie mają większe trudności z utrzymaniem stabilnej wagi w czasie. Częściej wykazują też nieprawidłowości metaboliczne oraz większą ilość nadprogramowego tłuszczu. Jednak w tych badaniach niezwykle trudno odróżnić przyczynę od skutku. Fakt, że osoba o słabszym zdrowiu metabolicznym częściej stosowała diety, nie dowodzi, że to diety spowodowały to pogorszenie. Przyczyną obu tych zjawisk może być po prostu dłuższa historia zaawansowanej nadwagi lub wcześniejsza obecność innych czynników ryzyka.

Podobnie wygląda sytuacja z powszechnym lękiem przed utratą tkanki mięśniowej w trakcie redukcji. Istnieje powszechna teoria, że podczas ponownego tycia organizm odbudowuje wyłącznie tłuszcz, a nie beztłuszczową masę ciała. Najnowsze dane zebrane w The Lancet nie potwierdzają jednak stałej i permanentnej utraty mięśni z powodu samego cyklu zmian wagi. Ostateczny wynik zależy od wielu różnych elementów. Kluczowa jest ilość protein w codziennej diecie, rodzaj interwencji, poziom ogólnej aktywności fizycznej, a przede wszystkim obecność regularnego treningu siłowego.

To samo dotyczy bezpośrednio wydatku energetycznego. Ludzki metabolizm jest silnie uzależniony od aktualnej wielkości i kompozycji ciała. Gdy człowiek waży mniej, potrzebuje po prostu mniej energii do funkcjonowania. Jeśli natomiast ponownie przybiera na wadze, jego wydatek energetyczny odpowiednio się dostosowuje. Ta naturalna adaptacja organizmu nie oznacza więc żadnego trwałego uszkodzenia układu metabolicznego.

Zmiana podejścia i budowanie trwałych nawyków

Obalenie mitu o zniszczonym metabolizmie nie oznacza oczywiście, że można lekceważyć powrót dawnej wagi. Kiedy tracimy kilogramy, poprawia się nasze ciśnienie tętnicze, poziom cukru we krwi, profil lipidowy oraz ogólna jakość życia. Gdy waga wraca, te korzyści mogą zanikać lub całkowicie zniknąć, wracając do stanu wyjściowego. Nie jest to jednak dowód na wyrządzenie organizmowi dodatkowej, trwałej krzywdy. Ta perspektywa staje się niezwykle ważna w erze nowoczesnych leków na otyłość, takich jak agoniści receptora GLP-1. Odstawienie tych preparatów często skutkuje częściowym lub pełnym powrotem dawnej masy ciała. Nie jest to jednak dowód na rozregulowanie organizmu przez lek. To jedynie sygnał, że otyłość wymaga długofalowych strategii terapeutycznych, tak jak inne choroby przewlekłe.

Cykliczne odchudzanie wiąże się często z frustracją, poczuciem winy, utratą pewności siebie oraz pogorszeniem relacji z jedzeniem. Wynika to ze stosowania zbyt restrykcyjnych metod lub nierealistycznych celów. Warto pamiętać, że proces zmian rzadko bywa liniowy. Wielu ludzi osiąga sukces dopiero po kilku nieudanych próbach. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest porzucenie mentalności tymczasowej diety na rzecz zrównoważonego stylu życia. Ludzkie ciało posiada potężne systemy biologiczne, które po utracie wagi naturalnie zwiększają uczucie głodu i promują regenerację. Nie jest to objaw słabości, lecz reakcja adaptacyjna organizmu.

Dobrze zaplanowane działanie powinno zawierać odpowiednią ilość białka, aktywność fizyczną, trening siłowy oraz wsparcie psychologiczne. W niektórych przypadkach konieczne może być też leczenie farmakologiczne lub operacja bariatryczna. Wybór metody zależy od stopnia otyłości, chorób współistniejących oraz indywidualnych preferencji pacjenta. Nieudana próba nie jest końcem drogi, lecz przewodnikiem przy planowaniu kolejnego kroku. Przestańmy więc wierzyć, że efekt jojo bezpowrotnie niszczy nasz organizm, ponieważ nieudane podejście oznacza jedynie, że poprzednia metoda była po prostu nieskuteczna.

Przeczytaj także: Jak mikrobiota jelitowa wpływa na sen?

Opracowanie na podstawie: theconversation.com

Last Updated on 11 czerwca, 2026 by Karolina Bandulet