Polacy żyją coraz dłużej, ale zmagają się z problemami zdrowia. Potrzebny większy nacisk na profilaktykę
Postęp medycyny wydłuża życie Polaków, jednak nie zawsze przekłada się na dłuższe zachowanie sprawności. Zdaniem gen. broni prof. Grzegorza Gieleraka, dyrektora WIM-PIB, to jedno z największych wyzwań dla krajowej ochrony zdrowia. Kluczową rolę w jego rozwiązaniu powinna odegrać profilaktyka, która w Polsce wciąż otrzymuje zbyt małe finansowanie.
Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku przeciętne trwanie życia mężczyzn wyniosło 75,37 roku, a kobiet 83,48 roku. To odpowiednio o 0,4 i 0,2 roku więcej niż rok wcześniej. Wskaźnik ten określa przewidywaną długość życia noworodka przy założeniu niezmienności obecnego poziomu umieralności.
Dla porównania w 1960 roku mężczyźni żyli średnio około 65 lat, a kobiety niemal 71 lat. W kolejnych dekadach długość życia systematycznie rosła. Między 1991 a 2019 rokiem zwiększyła się o 8,2 roku wśród mężczyzn i 6,7 roku wśród kobiet. Wyraźne załamanie tego trendu przyniosła pandemia COVID-19. W latach 2020–2021 wskaźnik spadł odpowiednio o 2,3 i 2,1 roku.
– Wydłużenie czasu życia, jakie obserwujemy na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci w Europie i większości krajów świata, związane z postępem medycyny, wiąże się nieuchronnie również z pytaniem drugim, jakim jest życie w zdrowiu. […] Dzisiaj widzimy wyraźnie, że tak jak dość łatwo wprowadzenie technologii związanych np. z leczeniem ostrych zespołów wieńcowych spowodowało wydłużenie czasu życia w Polsce na przestrzeni ostatnich 30 lat, tak znacznie trudniej się mierzyć z poprawą jakości życia, czyli tzw. życiem z zachowaną sprawnością – mówi agencji Newseria gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie.
Polska wciąż za krajami Europy Zachodniej
Najnowsze dane GUS dotyczące życia w zdrowiu pochodzą z 2024 roku. Wówczas jego oczekiwana długość wyniosła 61,62 roku dla mężczyzn i 65,32 roku dla kobiet. W porównaniu z 2023 rokiem oznacza to wzrost odpowiednio o 0,3 i 0,7 roku.
Mimo poprawy Polska nadal pozostaje w tyle za wieloma krajami Europy Zachodniej. Szczególnie niepokojąca jest liczba lat, które mieszkańcy naszego kraju spędzają z ograniczoną sprawnością.
– W przypadku Polski mamy tutaj niestety wskaźniki, które pokazują nasz dystans do tego, co prezentują sobą dane pochodzące z krajów tzw. starej Unii: życie w niepełnosprawności mężczyzn na poziomie 13 lat, w przypadku kobiet aż 17, gdzie średnia unijna mówi o około dziewięciu latach. To pokazuje, że mamy do wykonania dużą pracę – zaznacza prof. Grzegorz Gielerak.
Ekspert podkreśla, że zdrowie społeczeństwa ma znaczenie wykraczające poza sam system opieki medycznej.
– Życie w sprawności jest zasobem populacyjnym państwa. I teraz pytanie, czy państwo ambitnie podchodzi do tego, aby ten zasób był możliwie najpełniejszy i budował szeroko rozumianą strategię, w tym również siłę ekonomiczną i strategię bezpieczeństwa państwa […] – dodaje.
Co najbardziej wpływa na utratę sprawności?
Znaczenie codziennych nawyków dla zdrowia podkreślano już kilkadziesiąt lat temu. W 1974 roku kanadyjski minister zdrowia Marc Lalonde przedstawił raport wskazujący styl życia jako jeden z najważniejszych czynników zdrowotnych.
Wiele opisanych wówczas zagrożeń pozostaje aktualnych. Należą do nich niewłaściwe odżywianie, otyłość i niedostateczna aktywność fizyczna. Współcześni lekarze zwracają również uwagę na problemy psychiczne oraz przewlekłe dolegliwości bólowe.
– Czynnikami, które w największym stopniu odpowiadają za poczucie niepełnosprawności, są szeroko rozumiane, definiowane potocznie, bóle krzyża, ale również depresja, poczucie lęku. To jest również otyłość – wskazuje dyrektor WIM-PIB w Warszawie.
W ocenie eksperta szczególnie istotne są także zaburzenia metaboliczne.
– Jeżeli spojrzymy natomiast na dwa czynniki, które mają największe znaczenie jako czynniki przyczynowe, to są nimi nieprawidłowa glikemia oraz otyłość i nadwaga.
Wydatki na profilaktykę a bezpieczeństwo państwa
Rosnąca liczba lat przeżywanych z ograniczoną sprawnością skłania do dyskusji o finansowaniu ochrony zdrowia. Szczególnego znaczenia nabierają nakłady na profilaktykę, które w Polsce pozostają stosunkowo niskie.
Według Eurostatu w 2023 roku wydatki na działania zapobiegawcze stanowiły 1,7 proc. bieżących nakładów na opiekę zdrowotną. Tymczasem średnia unijna wynosiła 3,7 proc.
– Czy godzimy się na to, aby państwo wydawało pieniądze głównie na politykę obronną – przypomnę, że to jest aż 4,8 proc. PKB – w sytuacji, kiedy na profilaktykę wydajemy tylko 1,7 proc. budżetu zdrowotnego […] – podkreśla dyrektor WIM-PIB.
Profesor zwraca uwagę na związek między kondycją zdrowotną społeczeństwa a możliwościami obronnymi kraju.
– Kupujemy sprzęt, zbroimy się, ale miejmy świadomość, że za kilka–kilkanaście lat nie będziemy dysponować potencjałem ludzkim, który ten sprzęt będzie w stanie wykorzystać i obsłużyć.
Nadwaga i otyłość coraz większym wyzwaniem
Skalę problemów zdrowotnych pokazuje raport „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania”. Opracował go Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.
Z publikacji wynika, że w 2025 roku 64 proc. Polaków powyżej 20. roku życia miało zbyt wysoką masę ciała. Dotyczyło to mężczyzn, których wskaźnik BMI przekraczał 25. Z kolei u 15 proc. badanych występowała otyłość, czyli BMI powyżej 30.
Problem dotyczy również młodszych grup wiekowych. Wśród mężczyzn mających od 20 do 39 lat aż 45 proc. zmagało się z nadwagą, a 8 proc. z otyłością. Łącznie oznacza to ponad połowę tej populacji.
Zdaniem prof. Gieleraka skuteczna profilaktyka wymaga zmiany podejścia do edukacji zdrowotnej. Nie wystarczą pojedyncze kampanie informacyjne. Zdrowe nawyki powinny towarzyszyć społeczeństwu od najmłodszych lat.
– Jeżeli mielibyśmy efektywnie zmienić podejście do profilaktyki w Polsce, powinniśmy zacząć od nakładów, ale też i od tego, że musi ona być prowadzona na każdym poziomie. Ona nie może się sprowadzać wyłącznie do reklam, do informowania o tym, że coś jest zdrowe, czy nie. Musi stać się stylem życia, również dzieci i młodzieży, i to musi dziać się w szkole – wskazuje gen. Grzegorz Gielerak.
Ekspert podkreśla też znaczenie sprawności młodych osób dla funkcjonowania sił zbrojnych.
– To dotyczy również armii, która jest bardzo zainteresowana tym, aby mieć zdrowych 20-latków, a potem ten potencjał jedynie wzmacniać. Elementem, który może pozytywnie wpłynąć na tę kwestię, jest np. nauka o starzeniu się.
Program Moje Zdrowie. Jak korzystają z niego Polacy?
Od maja 2025 roku osoby, które ukończyły 20 lat, mogą korzystać z programu profilaktycznego Moje Zdrowie. Jego celem jest wczesne wykrywanie czynników ryzyka chorób przewlekłych.
W ramach programu pacjenci mogą wykonać podstawowe badania diagnostyczne. Obejmują one między innymi lipidogram, oznaczenie poziomu glukozy i lipoproteiny(a). Wyniki pomagają ocenić ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.
Z danych Centrum e-Zdrowia na 8 listopada 2026 roku wynika, że ankietę kwalifikacyjną wypełniło nieco ponad 19 proc. uprawnionych.
W grupie wiekowej 20–29 lat wskaźnik wyniósł 19,63 proc., a wśród osób mających 30–39 lat osiągnął 19,2 proc. Wcześniejszy program „Profilaktyka 40 plus” nie obejmował tych grup.
Największe zainteresowanie odnotowano wśród osób w wieku 70–79 lat. W tej grupie ankietę wypełniło 21,26 proc. uprawnionych. Z programu częściej korzystają kobiety, które odpowiadają za niemal 62 proc. wszystkich zgłoszeń.
Edukacja zdrowotna podstawą skutecznej profilaktyki
Zdaniem ekspertów regularne badania mogą ograniczyć liczbę lat przeżywanych z niepełnosprawnością. Jednak sama dostępność diagnostyki nie wystarczy. Potrzebne są również większe nakłady finansowe i odpowiednie przygotowanie personelu medycznego.
– Proste, wykonywane powszechnie badania mogą istotnie wpłynąć na populacyjną poprawę w tym zakresie. To wszystko ma szansę się zmienić pod warunkiem odpowiednich nakładów, ale też i edukacji, zarówno w społeczeństwie, jak i wśród personelu medycznego w kontekście nauki na temat starzenia się – podsumowuje prof. Grzegorz Gielerak.
Ekspert wskazuje ponadto na potrzebę rozwoju odpowiednich programów medycznych. Dzięki nim lekarze mogliby skuteczniej wspierać pacjentów w zachowaniu sprawności przez kolejne lata.
Przeczytaj także: Zaburzenia poznawcze u pracowników. Kiedy wpływają na zdolność do pracy?
Źródło: biznes.newseria.pl
Last Updated on 13 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska