Dlaczego zagospodarowanie zużytych opon to sprawdzian dla gospodarki o obiegu zamkniętym?

Dlaczego zagospodarowanie zużytych opon to sprawdzian dla gospodarki o obiegu zamkniętym?

Zagospodarowanie zużytych opon dobrze pokazuje różnicę między gospodarką odpadami a gospodarką o obiegu zamkniętym. W Europie co roku z użytkowania wycofuje się około 4,5 mln ton opon. Odzyskana guma trafia głównie do nawierzchni i wyrobów technicznych, a część opon spala się w cementowniach jako paliwo.

Według europejskiej organizacji producentów opon ETRMA w 2024 r. w krajach UE, Wielkiej Brytanii, Norwegii i Szwajcarii z użytkowania wycofano około 4,5 mln ton opon. Około 0,6 mln ton trafiło do ponownego użycia lub bieżnikowania, a 3,9 mln ton wymagało zagospodarowania jako odpad. Ponad 90 proc. tej masy pochodzi z wymiany ogumienia w warsztatach. W Polsce Stowarzyszenie Recyklerów Opon szacuje, że na rynek trafia rocznie do 350 tys. ton opon. Oficjalnego bilansu nie ma, a przywoływany wskaźnik 79 proc. odzysku i recyklingu pochodzi z 2019 r. Sprawna zbiórka zużytych opon nie oznacza jeszcze zamknięcia obiegu materiałowego.

Co można zrobić ze zużytą oponą?

Opona łączy kauczuk, sadzę techniczną, stal, tekstylia i dodatki chemiczne. Guma po wulkanizacji nie daje się przetopić jak butelka PET, więc metody zagospodarowania różnią się tym, ile wartości materiału zostaje w gospodarce. Najwięcej zachowuje bieżnikowanie, które ratuje karkas i odtwarza tylko bieżnik. Recykling mechaniczny daje granulat, stal i frakcję tekstylną. Granulat trafia do asfaltu, mat antywibracyjnych i nawierzchni, ale nie ma parametrów surowca pierwotnego i rzadko wraca do produkcji opon. Jeśli wyrobu z granulatu nie da się po latach przetworzyć, recykling jedynie odracza utratę wartości materiału.

Najwięcej nadziei branża wiąże z pirolizą, czyli rozkładem termicznym gumy przy ograniczonym dostępie tlenu. Powstają olej pirolityczny, gaz, stal i frakcja węglowa, z której po oczyszczeniu uzyskuje się regenerowaną sadzę techniczną (ang. recovered carbon black, rCB). Badanie z 2023 r. opublikowane w „Resources, Conservation and Recycling” wykazało, że piroliza nastawiona na odzysk materiałów wypada w analizie cyklu życia (LCA) lepiej niż spalanie opon. Nie każda instalacja pirolityczna prowadzi jednak recykling. Ocena projektu wymaga odpowiedzi na trzy pytania:

  • Czy olej pirolityczny trafia do syntezy chemicznej, czy do spalenia?
  • Czy odzyskana sadza spełnia wymagania odbiorców przemysłowych?
  • Czy zakład ma stabilne kontrakty na odbiór produktów?
Odzysk energii, czyli zagospodarowanie bez zamknięcia obiegu

Opony mają wysoką wartość opałową, dlatego cementownie chętnie spalają je zamiast węgla. Problem odpadu znika, ale elastomery i sadza znikają razem z nim. Spalanie zużytych opon nie jest recyklingiem materiałowym i nie powinno być tak komunikowane. Statystyki kryją tu pułapkę. Wysoki poziom odzysku współistnieje nieraz z dużo niższym poziomem recyklingu, a firma, która utożsamia oba pojęcia w raporcie lub reklamie, ryzykuje zarzut greenwashingu.

Polskie przepisy. Co wymusza ustawa produktowa?

Firmy, które wprowadzają opony na rynek, muszą zgodnie z ustawą produktową zapewnić 75 proc. odzysku i 15 proc. recyklingu. Recykling mieści się w odzysku, więc próg 75 proc. nikogo nie zmusza do spalania. Niski wymóg recyklingu słabo jednak zachęca do odzysku materiałów, na co zwracało uwagę Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon w raporcie z 2024 r. Ustawa o odpadach zakazuje składowania opon, z wyjątkiem rowerowych i tych o średnicy powyżej 1400 mm. Drogę odpadu o kodzie 16 01 03 od warsztatu do instalacji dokumentuje krajowa baza danych o odpadach BDO.

Nowe regulacje UE. Co zmieni rozporządzenie ELV?

Rozporządzenie (UE) 2026/1738 o pojazdach wycofanych z eksploatacji (ELV) weszło w życie 13 sierpnia 2026 r. Nakazuje przetwarzać zużyte opony zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, więc bieżnikowanie i recykling mają pierwszeństwo przed odzyskiem energii. Do końca 2033 r. Komisja Europejska oceni, czy w nowych autach da się stosować elastomery z opon. Od 17 października 2031 r. rozporządzenie o mikroplastikach zakaże wprowadzania do obrotu granulatu do sztucznych muraw, a recyklerzy stracą jeden z rynków zbytu. Przerobienie odpadu na nowy wyrób nie zawsze daje najlepszy wynik w całym cyklu życia. Ekoprojektowanie opon jest więc częścią GOZ na równi z recyklingiem.

Jak mierzyć cyrkularność opon w raportach?

Warto wspomnieć też o sprawozdawczości. Firmy objęte dyrektywą CSRD opisują gospodarkę zasobami według standardu ESRS E5. Łączny poziom odzysku mówi w raporcie ESG niewiele. Lepiej sprawdzają się osobne udziały bieżnikowania, recyklingu i odzysku energii oraz udział recyklatu, który wraca do branży oponiarskiej. Ostrożności wymagają deklaracje typu „recykling tony opon oszczędza X ton dwutlenku węgla”. Bez metodologii i scenariusza porównawczego nie mówią nic o wkładzie w dekarbonizację.

Przeczytaj także: Produkty kosmetyczne a zrównoważony rozwój. Nowe wyzwania dla branży


Źródło: akademiaesg.pl

Last Updated on 20 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska

Udostępnij
TAGS