
Ponad 440 tys. ton szkła rocznie trafia na składowiska zamiast do recyklingu. Zmiany w systemie zbiórki mogłyby to zmienić
Ponad 440 tys. ton szkła opakowaniowego rocznie zamiast do recyklingu trafia na składowiska. Według raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030” powoduje to straty finansowe dla samorządów i zwiększa koszty produkcji w hutach. Wiąże się również z obciążeniem środowiska. Eksperci wskazują, że główną przyczyną jest niewłaściwa zbiórka i transport odpadów. Zmiana obecnego systemu mogłaby ograniczyć marnowanie surowca oraz pomóc Polsce osiągnąć unijne cele recyklingu.
– Szkło jest bardzo cennym surowcem z trzech przyczyn. Ze względów fizykochemicznych jest materiałem permanentnym, można je przetwarzać w nieskończoność, bez utraty masy albo jakości. Po drugie, ze względów ekologicznych – stłuczka szklana wymaga mniejszej temperatury do przetopu niż produkcja szkła z materiałów pierwotnych, w związku z czym generuje mniejszą emisję CO2. Jest też cenne ze względów ekonomicznych. Szkło jest zbierane, przygotowywane do recyklingu i przetapiane, ponieważ po prostu się to opłaca – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Krzysztof Baczyński, przewodniczący rady nadzorczej Rekopolu.
Recykling szkła w Polsce poniżej średniej unijnej
Polska należy do największych producentów szkła w Europie. Według raportu krajowe huty wytwarzają rocznie od 1,7 do 1,8 mln ton opakowań szklanych. Mimo dużego zapotrzebowania przemysłu na stłuczkę Polska od lat osiąga wyniki recyklingu poniżej średniej unijnej. W 2025 roku wskaźnik wyniósł 65,7 proc. Tymczasem wymagany w 2026 roku poziom to 71 proc., a do 2030 roku ma wzrosnąć do 75 proc.
– Fakt, że szkło trafia na składowiska, generuje niepotrzebne koszty, ponieważ odpady te mają realną wartość rynkową. Po oczyszczeniu stłuczka staje się cennym surowcem dla hut, co obniża zużycie gazu i wspiera dekarbonizację – dodaje Tomasz Chruszczow, prezes Fundacji City OK. Organizacja opracowała na zlecenie Rekopolu raport „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030”. – Jeśli zrezygnujemy z recyklingu na rzecz surowców pierwotnych, produkcja będzie wymagała o ponad 20 proc. większych nakładów energetycznych, co bezpośrednio przełoży się na wyższą emisję dwutlenku węgla.
Według autorów opracowania zwiększenie wykorzystania stłuczki wymaga przede wszystkim zmiany sposobu zbierania odpadów szklanych.
Oddzielna zbiórka szkła bezbarwnego i kolorowego
– W Polsce blisko 80 proc. szkła, które wchodzi na rynek, jest szkłem bezbarwnym, natomiast zbieramy szkło bezbarwne z kolorowym w jednym pojemniku. Stąd nasza rekomendacja, żeby powrócić do tego, co kiedyś obowiązywało, a mianowicie zbierać szkło w dwóch pojemnikach: bezbarwne w białym i kolorowe w zielonym. Druga istotna rekomendacja to odbiór pojazdami, które nie miażdżą szkła, a zatem nie śmieciarkami, tylko pojazdami z HDS-em [hydraulicznym dźwigiem – red.] – mówi prof. Wojciech Piontek z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Podobne rozwiązania stosuje się już w wielu krajach europejskich. W Austrii, Belgii, Niemczech, Holandii i Czechach poziomy recyklingu szkła sięgają co najmniej 80 proc. W państwach tych dominuje selektywna zbiórka z podziałem na kolory. Austria stosuje takie rozwiązanie od lat 70. XX wieku. Do odbioru wykorzystuje pojazdy bez funkcji zgniatania, a poziom odzysku szkła opakowaniowego wynosi tam około 85 proc. Rozdzielanie surowca już na etapie zbiórki pozwala ograniczyć koszty jego późniejszego przetwarzania.
– Żeby przygotować szkło do recyklingu, recykler musi dokonać rozsortowania zmieszanego szkła, a zatem odseparować szkło bezbarwne od kolorowego. To, po pierwsze, podraża koszty recyklingu, a po drugie, powoduje straty, gdyż urządzenia, które dzisiaj wykorzystujemy, nie są jeszcze tak doskonałe, żeby rozsortować te najdrobniejsze frakcje – wskazuje prof. Wojciech Piontek.
Błędy w segregacji utrudniają odzysk surowca
Problemem pozostaje również niewłaściwa segregacja odpadów przez mieszkańców. Analizy Rekopolu wskazują, że część pomyłek wynika z niewystarczającej wiedzy o zasadach zbiórki szkła opakowaniowego.
– Niektórzy uważają, że jeśli w słoiku zostało trochę majonezu czy dżemu, to on już się nie nadaje do recyklingu i powinien trafić do odpadów zmieszanych. Nic bardziej mylnego, recyklerom szkła naprawdę to nie przeszkadza. Mamy też w wielu miejscach w Polsce pojemniki do zbiórki selektywnej, ale niektórzy wrzucają do nich lustra czy szyby samochodowe. To jest szkło, ale nie opakowaniowe – mówi Jakub Tyczkowski, prezes Rekopolu.
Eksperci rekomendują stosowanie specjalistycznych pojemników typu dzwon. Ich konstrukcja ogranicza możliwość wrzucania odpadów innych niż opakowania szklane. Proponują również rozbudowę infrastruktury zbiórki. Najbliższy pojemnik powinien znajdować się w odległości 100–200 m od miejsca zamieszkania.
Autorzy raportu przeanalizowali systemy gospodarowania odpadami w blisko 340 gminach zamieszkanych przez prawie 18 mln osób. Z ich szacunków wynika, że około 60 proc. szkła opakowaniowego zbiera się w workach, a pozostałe 40 proc. w pojemnikach. W zabudowie jednorodzinnej dominują worki. W budynkach wielorodzinnych częściej stosuje się pojemniki opróżniane tradycyjnymi śmieciarkami.
Transport szkła zwiększa straty surowca
– Bardzo ważne jest to, żebyśmy po właściwej zbiórce selektywnej nie niszczyli zebranego szkła. Każde tłuczenie i rozdrabnianie powoduje, że firmom recyklingowym trudniej jest segregować szkło na kolory, ale też wychwycić różnego rodzaju zanieczyszczenia, które zawsze się tam znajdą, jak kamienie czy porcelana. Im większe kawałki szkła trafią do recyklera, tym lepiej. Jeśli zaczynamy zbierać je za pomocą śmieciarki ze zgniotem albo przesypywać między różnymi punktami magazynu, dochodzi do jego niszczenia. Dużo szkła marnujemy właśnie przez niewłaściwe postępowanie – tłumaczy Jakub Tyczkowski.
Straty powstające podczas zbiórki i transportu mają wymierne konsekwencje finansowe. Według raportu w pierwszej połowie 2026 roku recyklerzy płacili około 55 zł za tonę nieuzdatnionej stłuczki. Dodatkowo stosowali potrącenie w wysokości 20 proc. z tytułu zanieczyszczeń. W tym samym okresie oczyszczony surowiec oferowano hutom za około 700 zł za tonę.
Czy system kaucyjny obejmie jednorazowe butelki szklane?
W debacie o zwiększeniu efektywności recyklingu pojawia się propozycja objęcia systemem kaucyjnym jednorazowych butelek szklanych. Eksperci zwracają jednak uwagę na wysokie koszty organizacyjne i logistyczne takiego rozwiązania. Ich zdaniem nie gwarantowałoby ono znaczącego wzrostu poziomów recyklingu.
Szkło jest cięższe i bardziej kruche niż butelki PET czy puszki. Transport opakowań do sklepów wiązałby się więc z większym ryzykiem stłuczenia. Ponadto automaty kaucyjne często rozdrabniają przyjmowane butelki. Nie rozwiązuje to problemu nadmiernego kruszenia surowca, który utrudnia jego późniejsze sortowanie.
Specjaliści wskazują, że priorytetem powinno być usprawnienie funkcjonującego systemu kaucyjnego dla pozostałych frakcji. Zbiórka opakowań szklanych powinna natomiast opierać się na gęstej sieci pojemników. Ich lokalizacja w pobliżu gospodarstw domowych ułatwiłaby mieszkańcom prawidłową segregację.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta a koszty zbiórki
Propozycje zmian w gospodarowaniu szkłem wpisują się w debatę nad systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Prace nad nowymi przepisami prowadzi Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
– W ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta koszty zbiórki, transportu i recyklingu odpadów opakowaniowych poniesie firma wprowadzająca produkt na rynek, co całkowicie odciąży budżety gmin – wyjaśnia prof. Wojciech Piontek. – Dotychczas ten system finansowali mieszkańcy z lokalnych opłat komunalnych. Gdy koszty przejmą producenci, stawka płacona przez obywateli teoretycznie powinna ulec obniżeniu, ponieważ będzie pokrywała wyłącznie strumień odpadów zmieszanych. Im mniej takich odpadów wygenerujemy, tym niższa będzie opłata, co ma stanowić bezpośrednią motywację do rzetelnej segregacji w domach.
Koszty gospodarowania odpadami różnią się między gminami. Wpływają na nie rodzaj zabudowy, sposób odbioru i odległość od zakładów przetwarzania. Samorządy powierzają realizację tych usług przedsiębiorstwom komunalnym lub prywatnym. Jednym z wyzwań reformy ROP pozostaje ustalenie zasad finansowania. Konieczne jest określenie, jaka część kosztów przypada na odpady opakowaniowe i powinna obciążać producentów.
Reforma ROP zmieni sposób finansowania recyklingu
Projekt ustawy UC100, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, zakłada zmianę dotychczasowego modelu finansowania. Obecnie istotną rolę odgrywają w nim organizacje odzysku opakowań. Zgodnie z propozycją środki od producentów gromadziłby Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Instytucja odpowiadałaby również za ich dalszy podział.
– Rozszerzona odpowiedzialność producenta jest obowiązkiem producentów wprowadzających opakowania na rynek, ale to organizacje odzysku opakowań, takie jak Rekopol, powinny być podmiotem, który ten obowiązek realizuje, a nie państwowe instytucje. To one powinny ten proces finansować z pieniędzy producentów, które mają pokrywać koszty tych procesów. Ingerencja państwa jest tutaj kompletnie niepotrzebna – przekonuje Krzysztof Baczyński.
Przeczytaj także: Ekstremalne temperatury coraz częstsze na świecie. Naukowcy wskazują przyczynę
Źrodło: biznes.newseria.pl
Last Updated on 17 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska
