Recykling opon w Polsce. Dlaczego cementownie wygrywają?

Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon wskazuje, że krajowy recykling opon zmaga się obecnie z dużą rozbieżnością między możliwościami przetwórczymi a praktyką rynkową. Zakłady zrzeszone w organizacji posiadają moce przerobowe pozwalające na przetworzenie ponad 400 tysięcy ton odpadów rocznie. W tym samym czasie na rynek trafia od 280 do 350 tysięcy ton opon. Krajowa przepustowość jest więc wystarczająca do zagospodarowania całej masy tych produktów. Mimo to co czwarta opona wprowadzana na polski rynek nie zostaje w żaden sposób zagospodarowana. Dodatkowo aż 8,5 miliona sztuk opon rocznie trafia do pieców cementowych, ponieważ takie rozwiązanie jest dla przedsiębiorców bardziej opłacalne finansowo.

Dane opublikowane w raporcie PSRO Historia, która kołem się toczy wskazują, że Polska osiąga najniższy poziom recyklingu i odzysku opon w całej Unii Europejskiej. Jednocześnie nasz kraj odpowiada za około 60% masy niezagospodarowanych opon w UE. Rzeczywisty poziom odzysku w Polsce wyniósł 79% w 2019 roku, a w 2021 roku spadł do poziomu 74,7%. Z kolei wskaźnik recyklingu materiałowego wynosił odpowiednio 47% oraz 44,5%.

Wskazane wartości są wyższe niż wymagają tego aktualne ramy prawne. Przepisy z 2007 roku nakładają bowiem obowiązek odzysku na poziomie 75% i recyklingu na poziomie zaledwie 15% wprowadzonych opon. PSRO od 18 lat bezskutecznie postuluje aktualizację tych progów. Opony posiadają wartość energetyczną przekraczającą 30 gigadżuli na tonę, przez co cementownie chętnie kupują je jako paliwo alternatywne. Producenci i importerzy wolą oddać ogumienie do spalenia i na tym zarobić, zamiast opłacać recykling materiałowy. Konsekwencje za taki stan rzeczy nie dotyczą obecnie nikogo.

Środowiskowy koszt odzysku energetycznego

Wspomniany odzysk energetyczny generuje określone skutki dla klimatu. Raport PSRO wskazuje, że ślad węglowy recyklingu mechanicznego jest od czterech do pięciu razy niższy niż ślad węglowy spalania. Przekierowanie 8,5 miliona opon z pieców cementowych do recyklingu mechanicznego pozwoliłoby zaoszczędzić około 60 tysięcy ton ekwiwalentu dwutlenku węgla rocznie. Taka masa odpowiada rocznej emisji generowanej przez ponad 13 tysięcy samochodów osobowych. Zastąpienie spalania jednej tony opon recyklingiem ogranicza emisję dwutlenku węgla o 700 kilogramów.

W obecnej sytuacji krajowe zakłady recyklerów pracują w połowie swojego potencjału. Ponad 10 działających w Polsce zakładów recyklingu mechanicznego musi importować surowiec z Niemiec, Holandii oraz krajów bałtyckich. W wyniku recyklingu mechanicznego powstaje granulat gumowy stosowany w nawierzchniach sportowych, asfalcie modyfikowanym i matach przemysłowych. Kolejnym produktem jest drut stalowy, który trafia do hut jako surowiec wtórny. Ostatnim elementem jest kord tekstylny wykorzystywany jako zbrojenie betonu lub paliwo alternatywne. Infrastruktura w kraju jest gotowa, jednak brakuje surowca ze względu na przepisy sprzed niemal dwóch dekad.

Rozwój pirolizy i technologia Molten

W przetwórstwie odpadów coraz większe znaczenie zyskuje recykling chemiczny, a dokładniej proces pirolizy. Jest to sucha destylacja prowadzona bez dostępu tlenu, która pozwala na zamknięcie obiegu surowcowego w sposób nieosiągalny dla zwykłego granulatu. Polska firma Contec opracowała wraz z naukowcami z Politechniki Warszawskiej unikalną technologię Molten. Rozwiązanie to jako jedyne na świecie wykorzystuje mieszaninę stopionej soli jako nośnik ciepła w reaktorze.

Proces profesjonalny pozwala zamienić 85% masy każdej opony w gotowe surowce wtórne. Należą do nich stal, olej popirolityczny oraz odzyskana sadza techniczna (rCB). Pozostałe 15% masy opony zamienia się w energię, która zapewnia zakładowi Contec niezależność energetyczną. Ślad węglowy odzyskanej sadzy technicznej z reaktora Molten jest o ponad 80% niższy niż jej konwencjonalnego odpowiednika.

Wpływ strategii ESG na rynek surowców

Presja z górnych ogniw łańcucha wartości zmienia aktualny rachunek ekonomiczny recyklingu chemicznego. Przemysł oponiarski zużywa obecnie 70% globalnej produkcji sadzy technicznej, którą dotychczas wytwarzano wyłącznie ze źródeł petrochemicznych. Producenci opon posiadają konkretne zobowiązania ESG wobec inwestorów oraz regulatorów. Większość największych firm zadeklarowała używanie co najmniej 30% odpowiedzialnych środowiskowo surowców do 2030 roku. Koncern Michelin planuje osiągnąć próg 80% materiałów zrównoważonych do 2048 roku, natomiast marka Goodyear celuje w 100% przed 2030 rokiem.

Popyt na odzyskaną sadzę techniczną rośnie znacznie szybciej niż jej rynkowa podaż. Potencjał produkcji rCB mógłby osiągnąć milion ton rocznie do 2030 roku. Aby zrealizować ten cel, trzeba byłoby jednak przetworzyć tyle opon, ile w Polsce zbiera się przez 15 lat. Przedsiębiorstwa raportujące zgodnie z dyrektywą CSRD oraz standardami ESRS będą zmuszone wykazywać udział recyklatu w surowcach. To bezpośrednio stymuluje popyt na produkty pirolizy. Dekarbonizacja branży zależy więc od dostępności surowców wtórnych, których dopływ blokuje obecnie polska luka legislacyjna.

Planowane modyfikacje ram prawnych

Nowoczesne technologie z 2025 i 2026 roku funkcjonują w oparciu o przepisy z 2007 roku. Obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi już prekonsultacje nowelizacji ustawy produktowej. Propozycja resortu zakłada podniesienie wymagań odzysku do poziomu 95%. Minimalny poziom recyklingu zostanie natomiast ustalony na co najmniej 50%.

Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon pozytywnie ocenia ten kierunek zmian i apeluje o uzupełnienie projektu o zasadę pierwszeństwa recyklingu przed odzyskiem energetycznym. Spalanie opon powinno być dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy recykling materiałowy jest niemożliwy ze względów jakościowych.

Branża postuluje również uszczelnienie ewidencji opon wjeżdżających do Polski wraz z używanymi samochodami sprowadzanymi przez osoby prywatne. Jest to obecnie jeden z głównych kanałów ucieczki ogumienia poza system. Ślad węglowy opon trafia już bezpośrednio do raportów ESG i będzie weryfikowany przez audytorów. Ocenią oni spójność deklaracji klimatycznych firm z rzeczywistymi danymi. Prawidłowy recykling opon staje się więc kluczowym elementem funkcjonowania rynku.

Przeczytaj także: Przemysł strefy euro zwalnia. Koszty najwyższe od lat

Opracowanie na podstawie: akademiaesg.pl

Last Updated on 8 czerwca, 2026 by Karolina Bandulet