Nobel z medycyny 2026 przyznany za sterowanie neuronami światłem
Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny honoruje stworzenie optogenetyki. Jest to przełomowa metoda pozwalająca sterować pracą neuronów za pomocą światła. Nagrodą podzielą się Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel.
Nazwiska laureatów ogłosił w poniedziałek w Sztokholmie Komitet Noblowski. Trio naukowców z Niemiec i USA zdobyło uznanie za rozwinięcie technologii kontroli neuronów. Przewodniczący Komitetu podkreślił olbrzymi potencjał tego odkrycia:
– Optogenetyka stwarza możliwości mapowania mózgu w sposób, o którym kiedyś mogliśmy tylko marzyć – powiedział Per Svenningsson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. Fizjologii lub Medycyny.
Jak powstała optogenetyka? Od glonów do neuronów
Metoda wywodzi się z badań podstawowych nad organizmami wodnymi. Na początku XXI wieku Peter Hegemann i Georg Nagel badali powierzchnię glonu Chlamydomonas. Odkryli tam specyficzne białko – rodopsynę kanałową, która pod wpływem niebieskiego światła otwiera kanał jonowy i wywołuje impuls elektryczny.
W efekcie wprowadzenie tego genu do innej komórki czyni ją światłoczułą. Następnie Karl Deisseroth wprowadził to białko bezpośrednio do komórek nerwowych. Dzięki temu wywołał sygnał nerwowy za pomocą błysku światła. Wyniki opublikował w 2005 roku, a dwa lata później zastosował ten mechanizm w mózgach żywych myszy.
Rewolucja w badaniu mózgu i nadzieja dla chorych
Ta nowoczesna metoda kontrolowania sygnałów nerwowych szybko zyskała popularność na całym świecie. Wykorzystując ją, badacze odkryli obwody neuronalne rządzące wspomnieniami, uczuciami oraz zachowaniami. Ma to kluczowe znaczenie dla zrozumienia zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Ponadto naukowcy próbują wykorzystać tę technologię, aby przywrócić wzrok osobom z upośledzeniem wzroku.
Prof. Thomas Perlmann z Instytutu Karolinska podał konkretny przykład zastosowania tych badań:
– W przypadku padaczki technologia noblistów pozwoliła uzyskać nowe spostrzeżenia, które mogą okazać się kluczowe dla procesu leczenia. Wszystko to wymaga czasu, ale to też dziedzina medycyny, w której potrzebujemy znaczących przełomów – zwrócił uwagę.
Głosy ekspertów o znaczeniu odkrycia
Polscy i zagraniczni naukowcy jednoznacznie chwalą decyzję Komitetu. Biolożka prof. Ewelina Knapska akcentuje unikalną precyzję nowego narzędzia:
– Pozwala z niezwykłą precyzją, zarówno przestrzenną, jak i czasową, manipulować aktywnością neuronów. Nigdy wcześniej to nie było możliwe. Natomiast technologia bardzo dynamicznie się rozwija i daje nadzieję na różne terapeutyczne zastosowania – powiedziała PAP.
Z kolei dr hab. Jakub Drożak z Uniwersytetu Warszawskiego zwraca uwagę na rolę badań podstawowych:
– Kanały jonowe, które zostały praktycznie wykorzystane przez dzisiejszych laureatów Nagrody Nobla, zostały wytworzone przez naturę w glonach i służą im do wykrywania światła. A ten kanał został przez naukowców wykorzystany do stworzenia genialnego narzędzia do badania funkcjonowania ludzkich neuronów, ale także innych komórek – podsumował.
Podobnego zdania jest prof. Piotr Rzymski z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Uważa on, że nagrodzone badania to znakomity przykład, jak pozornie odległe od medycyny pytanie może po latach dać nowe możliwości leczenia chorób. Dr hab. n. med. Bartłomiej Kisiel zaznacza jednak, że droga od laboratorium do pacjentów pozostaje długa. Mimo to technologia stanowi niezwykle atrakcyjne narzędzie badawcze.
Na koniec prof. Grzegorz Wiera wskazuje najbardziej oczywisty kierunek rozwoju:
– Najbardziej oczywistym zastosowaniem optogenetyki jest przywracanie wzroku. Światłoczuły kanał jonowy wprowadza się do siatkówki ludzkiego oka, co może przywrócić wzrok przy niektórych chorobach – opisywał dr Grzegorz Wiera, prof. Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Kim są laureaci Nagrody Nobla 2026?
Wszyscy trzej nagrodzeni naukowcy to wybitni profesorowie:
- Karl Deisseroth (ur. 1971) prowadzi badania na amerykańskim Uniwersytecie Stanforda.
- Peter Hegemann (ur. 1954) pracuje na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie.
- Georg Nagel (ur. 1953) rozwija naukę na Uniwersytecie w Würzburgu.
Laureaci podzielą się po równo prestiżowym wyróżnieniem. Finansowa wartość nagrody wynosi 12 mln koron szwedzkich, co w przeliczeniu daje około 4,7 mln złotych.
Przeczytaj także: Powołano Polskie Towarzystwo Glejowe
Źródło: naukawpolsce.pl
Last Updated on 6 października, 2026 by Aleksandra Fenikowska