Prywatyzacja ochrony zdrowia postępuje. Publiczne szpitale mogą tego nie udźwignąć

Prywatyzacja ochrony zdrowia postępuje. Publiczne szpitale mogą tego nie udźwignąć

W ciągu ostatnich dwóch lat z publicznej opieki zdrowotnej korzystało 84,7 proc. Polaków, a z prywatnej 65,9 proc. Aż 70 proc. pacjentów wybierających prywatne placówki wskazało krótszy czas oczekiwania lub brak dostępności świadczeń w NFZ. Tak wynika z raportu Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej (IPPEZ). Postępująca prywatyzacja ochrony zdrowia może jednak prowadzić do pogłębiania nierówności w dostępie do leczenia.

– Prywatyzacja systemu ochrony zdrowia cały czas się toczy. Można ją widzieć w kilku wymiarach. Po pierwsze, to sprzedaż szpitali czy innych podmiotów medycznych prywatnym operatorom. Po drugie, przesunięcie pacjentów z systemu publicznego do systemu prywatnego, co jest najczęściej spowodowane niedostępnością usług i kolejkami do świadczeń – mówi agencji Newseria Urszula Demkow, lekarz, menedżer ochrony zdrowia i była wiceminister zdrowia.

Prywatna ochrona zdrowia zyskuje na znaczeniu

W 2025 roku bieżące wydatki na ochronę zdrowia w Polsce osiągnęły 348 mld zł. Według wstępnych danych GUS stanowiły 8,9 proc. produktu krajowego brutto (PKB). W porównaniu z poprzednim rokiem wzrosły o 60,4 mld zł, czyli 21 proc.

Nakłady publiczne wyniosły 271,8 mld zł, o 50,6 mld zł więcej niż rok wcześniej. Odpowiadały 6,9 proc. PKB. Z kolei sektor prywatny przeznaczył na opiekę medyczną 76,2 mld zł (1,9 proc. PKB). W 2024 roku kwota ta wynosiła 66,3 mld zł.

– Problem z prywatyzacją jest przede wszystkim taki, że jak dotąd prywatni operatorzy korzystają głównie ze świadczeń, które są dobrze wycenione, w miarę łatwe do wykonania, możliwe do standaryzacji, nieniosące za sobą dużego ryzyka powikłań, a jeżeli już takie wystąpią, to są przekazywane szpitalom publicznym – wyjaśnia Urszula Demkow. – Bardzo dobrym przykładem procedury, która jest w bardzo dużym procencie sprywatyzowana w kraju, jest dializa. Chorzy, którzy do tej pory byli dializowani w centrach publicznych, w tej chwili mają co najmniej trzech operatorów niepublicznych. Większość dializ odbywa się w systemie prywatnym, natomiast płaci za nie NFZ. Taki chory jest idealnym klientem, dlatego że potrzeba tych dializ jest ciągła, a procedura jest dosyć prosta do wykonania, nie niesie ze sobą wielkich zagrożeń.

Dializy i kardiologia w rękach prywatnych operatorów

Na koniec 2025 roku w Polsce dializowano blisko 21 tys. pacjentów. W ciągu roku terapię rozpoczęło kolejnych 5,6 tys. osób. Z danych Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego wynika, że prywatne firmy prowadzą około 60 proc. stacji hemodializ. Natomiast dializę otrzewnową oferują przede wszystkim placówki publiczne.

– Drugim mocno sprywatyzowanym obszarem jest kardiologia inwazyjna, czyli bezoperacyjne zabiegi na sercu takie jak udrażnianie naczyń po zawale czy wymiana zastawek, które są bardzo dobrze wycenione – tłumaczy była wiceminister zdrowia. – Operatorzy prywatni, tacy jak American Heart of Poland czy Scanmed, prowadzą wiele ośrodków wykonujących te procedury. Później jednak pacjent trafia do systemu publicznego, który musi się zająć jego rehabilitacją, leczeniem nadciśnienia, cukrzycy czy otyłości – to wszystko spada już na barki szpitali publicznych.

W 2025 roku ze świadczeń finansowanych przez NFZ skorzystało niemal 32 mln pacjentów. Fundusz przeznaczył na refundację leczenia i leków 187,63 mld zł. Znaczna część tych środków przypadła na osoby wymagające szczególnie kosztownej opieki.

Ponad 48 mld zł stanowiły wydatki na świadczenia dla 1 proc. mieszkańców Polski. Największe koszty generowały m.in. przeszczepy, operacje kardiochirurgiczne i leczenie onkologiczne. Istotne znaczenie miały również choroby rzadkie oraz innowacyjne terapie realizowane w programach lekowych.

Koncentracja kapitału zagrożeniem dla systemu

Rosnący udział prywatnych przedsiębiorstw w ochronie zdrowia rodzi pytania o bezpieczeństwo i stabilność świadczeń. Jednym z zagrożeń jest przejmowanie znacznej części rynku przez pojedynczych operatorów.

– Kolejnym zagrożeniem jest koncentracja kapitału, kiedy znaczna część rynku, na przykład stacji dializ, trafia w ręce jednego podmiotu. Choć czuwa nad tym UOKiK, pojawiają się pytania, czy te granice nie zostały przekroczone. Prywatny inwestor, mający siedzibę chociażby w Dubaju, może w każdej chwili uznać, że biznes przestaje się opłacać i wycofać się z rynku, zostawiając państwo zupełnie nieprzygotowane – podkreśla lekarka. – Podobnie dzieje się w podstawowej opiece zdrowotnej. Gdy prywatna sieć skupi milion deklaracji POZ, może dyktować warunki, bo w biznesie liczą się zysk i marża, tymczasem ochrona zdrowia nie może się kierować wyłącznie rachunkiem ekonomicznym.

Pacjenci obawiają się nierównego dostępu do leczenia

Raport IPPEZ „Społeczne znaczenie kapitału zdrowia. Wiedza, postawy i oczekiwania Polek i Polaków wobec systemu zdrowia” wskazuje na duże niezadowolenie z publicznej opieki medycznej.

Negatywnie ocenia ją 53,3 proc. respondentów. Ponadto 65,5 proc. uważa, że państwo niewłaściwie wykorzystuje środki przeznaczone na ochronę zdrowia.

W ostatnich dwóch latach z prywatnych usług medycznych skorzystało 65,9 proc. ankietowanych. Dla 70 proc. z nich główną motywacją był krótszy czas oczekiwania lub brak dostępu do świadczeń w NFZ. Wyższa jakość usług nie stanowiła zatem najważniejszego powodu wyboru prywatnych placówek.

– To, że coraz więcej usług jest w sektorze prywatnym, niesie niebezpieczeństwo systemu dwóch prędkości. Jeden to system dla osób bogatszych, którzy mają środki, ale czasami nie chodzi o pieniądze, ale np. o znajomości. To jest ten szybszy system. Drugi to system wolniejszy, dla biedniejszych, mieszkających w małych ośrodkach, z ograniczonym dostępem do systemu i bez pieniędzy, wykluczonych transportowo. On będzie działał o wiele gorzej i te osoby będą musiały długo oczekiwać na świadczenie i stać w kolejkach – uważa Urszula Demkow.

Finansowanie ochrony zdrowia w ocenie Polaków

Badanie pokazuje również, że Polacy oczekują większego zaangażowania państwa w finansowanie leczenia. Dodatkowe środki z budżetu państwa wskazało 42,8 proc. respondentów. Jednocześnie tylko 13 proc. popiera podwyższenie składki zdrowotnej dla wszystkich obywateli.

Większej kontroli państwa nad wynagrodzeniami w publicznych placówkach chce 64,9 proc. ankietowanych.

– Pieniędzy jest ciągle za mało. Nakłady zdecydowanie rosną, ale pamiętajmy o tym, że mieliśmy dużą inflację, rosły wynagrodzenia, ale też koszty leków i materiałów medycznych. Poza tym ciągle wprowadzamy nowe leki i technologie, które są na początku bardzo drogie. Są też choroby onkologiczne czy rzadkie, gdzie mamy nowe leki, innowacyjne, ale one bardzo dużo kosztują – wyjaśnia była wiceminister zdrowia. – To jest przyczyna tego, że mimo wzrostu nakładów ten system ciągle się nie bilansuje. Jego reforma jest bardzo potrzebna, bo na pewno można się zgodzić z tym, że środki nie są wydawane efektywnie.

Szpitale powiatowe potrzebują zmian organizacyjnych

Zdaniem ekspertki reforma ochrony zdrowia powinna objąć również sposób zarządzania szpitalami powiatowymi. Jednym z proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie ustawy regulującej system właścicielski placówek medycznych. Pozwoliłoby to ograniczyć konkurencję między szpitalami o pacjentów i personel.

Na pogarszającą się sytuację finansową tych jednostek zwraca uwagę Związek Powiatów Polskich (ZPP). W raporcie „Szpitale powiatowe w kryzysie – analiza sytuacji finansowej w 2025 roku” organizacja podkreśla ich znaczenie dla lokalnej opieki medycznej.

Placówki te zapewniają dostęp do podstawowych świadczeń, m.in. z zakresu chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych, pediatrii, ortopedii oraz ginekologii i położnictwa.

Jednocześnie mierzą się z rosnącymi kosztami funkcjonowania i niewystarczającym finansowaniem. Pogarszające się wyniki ekonomiczne coraz bardziej zagrażają ich stabilności.

– Idealnie byłoby, gdyby szpitale powiatowe przeszły pod zarząd wojewódzki. Wtedy wojewoda na podstawie potrzeb zdrowotnych mógłby rozdzielić zadania, skonsolidować szpitale, które się do tej pory nie chciały konsolidować, szczególnie gdy jeden jest bogatszy, a drugi biedniejszy. To powinno się dziać na poziomie wojewódzkim i wtedy uporządkowalibyśmy sobie te szpitale, może coś trzeba by było zamknąć, zmniejszyć gdzieś liczbę łóżek, gdzieś coś przenieść, tu kardiologia, a tam porodówka. Ale to jest bardzo potrzebne, dlatego że teraz każdy szpital to państwo w państwie, które walczy o siebie i swoich pracowników – tłumaczy Urszula Demkow. – Druga rzecz, która jest konieczna, to oddłużenie szpitali i plan ich restrukturyzacji.

Zadłużenie szpitali powiatowych rośnie

Dane ZPP potwierdzają skalę problemów finansowych. W 2025 roku koszty działalności operacyjnej 207 badanych szpitali powiatowych przekroczyły 30,8 mld zł.

Największą część wydatków stanowiły wynagrodzenia wraz z pochodnymi (48,8 proc.) oraz usługi obce (30,5 proc.). Przychody placówek nie wystarczały na pokrycie bieżącej działalności.

Łączna strata netto analizowanych szpitali przekroczyła 1,26 mld zł. Strata ze sprzedaży wyniosła ponad 1,86 mld zł. Blisko 91 proc. jednostek odnotowało stratę operacyjną na działalności podstawowej.

Reforma ochrony zdrowia wymaga większych nakładów

Zmiany organizacyjne i restrukturyzacja zadłużonych placówek nie będą możliwe bez dodatkowych środków. Urszula Demkow podkreśla, że skuteczna reforma wymaga początkowych inwestycji, nawet jeśli w dłuższej perspektywie przyniesie oszczędności.

– Jeżeli cokolwiek reformujemy, zmieniamy swój dom czy zakładamy nowy ogród, to na to potrzeba środków. Ten dom kiedyś będzie piękny i będzie funkcjonował super, ale musimy najpierw zainwestować. W Niemczech się teraz toczy reforma, która będzie ich kosztować 100 mld euro. Oczywiście, gdy ta reforma się dokona, to się pewnie częściowo zwróci, ale potrzebne są pieniądze tu i teraz. Mamy deficyt sektora finansów publicznych, mamy duży dług publiczny, który nam narasta w tempie kuli śniegowej, dlatego minister finansów mocno trzyma finanse państwa, żeby na zdrowie nie wydać więcej, niż naprawdę musi – wskazuje była wiceminister zdrowia.

Przeczytaj także: Polska wśród europejskich liderów zużycia antybiotyków


Źródło: biznes.newseria.pl

Last Updated on 18 listopada, 2026 by Aleksandra Fenikowska

Udostępnij
TAGS